و گاهی پیش میآید که آدم با وجود پول، دلش شاد نیست؛ این را مَثَلها هم گفتهاند. حتی در قصهها هم آدمها گاهی فقیر و شاد زندگی میکنند و گاهی ثروتمند و غمگین.
در سرزمین افسانهها مردی ثروتمند زندگی میکرد. به عقیدهی خودش همه چیز داشت: همسر، فرزند، خانهای بزرگ پر از خدمتکار و از همه مهمتر پول بسیار! بارها از او شنیده میشد که میگفت:
همهی مشکلات من را فقط پول میتواند حل کند!
در همان سرزمین مردی فقیر هم زندگی میکرد. او هم همه چیز داشت: همسری مهربان و دلسوز، و دخترِ زیبایی که بیوقفه به پدر و مادرش کمک میکرد. با هم مهربان بودند و در غم و شادی کنار هم بودند. دختر تمام تلاشش را میکرد که شبیه مادرش باشد، چون به گفتهی پدر، مادر زنی بسیار خردمند بود. در کلبهای کوچک و قدیمی زندگی میکردند، اما این برای خانوادهای خوشبخت سنگینی نمیکرد، چون عزیزانی کنارشان بودند که دلشان با آنان بود!
روزی ثروتمند با کالسکه از کنار کلبهی فقیر میگذشت و تمسخر کنان گفت:
مگر میشود اینطور زندگی کرد؟! در فقر نمیشود واقعاً از زندگی راضی بود. تمام خوشبختی در پول است!
اما این حرفها هیچ آزاری به فقیر نمیرساند. در هر گفتوگویی از این دست، او پاسخ میداد:
هنوز کسی را ندیدهام که از خانوادهی من خوشبختتر باشد!
و یک روز پاییزیِ ابری، بلایی به خانهی ثروتمند روی آورد: تنها دخترش بیمار شد. هر پزشکی را که آوردند، همه دستها را به نشانهی ناتوانی بالا بردند. دنیای ثروتمند فرو ریخت: پول در برابر چنگال مرگ ناتوان ماند و دختر درگذشت.
همسرش هم که نتوانست با این اندوه کنار بیاید، جان باخت. ثروت در اینجا هم کمکی نکرد. ثروتمند تنها ماند با گنجینههایش. این گنجینهها دیگر برایش بیارزش شده بودند. هیچ بخاری نمیتوانست قلب سردش را گرم کند، هیچ چلچراغ بلوریای دنیای تاریکش را روشن نمیکرد و حتی آن خانهی بزرگ برایش تنگ شده بود.
ثروتمند که از اندیشههای غمبار آزرده بود، به گشتوگذار در سرزمین افسانهها رفت. به آسمان نگاه کرد و تنها یک ستاره دید.
به اندازهی من تنها است، ــ زیر لب گفت ثروتمند.
بیآنکه متوجه شود، خود را کنار خانهی فقیر یافت. در کلبهی قدیمی هنوز چراغی روشن بود و از دودکش دود بلند میشد. ثروتمند از پنجره نگاه کرد و احساس کرد قلبش در سینه فشرده شد: حتی از پشت شیشه هم میشد گرمای خانه، مهربانی و آرامش را حس کرد. مرد فقیر شادمان کنار بخاری نشسته بود و همسر و دخترش در کنارش جوراب میبافتند و آواز میخواندند.
ثروتمند گریست و نتوانست اشکهای انباشتهاش را نگه دارد. به داخل کلبه دوید، روی زانو افتاد و در حالی که هقهق میکرد، التماس کنان گفت:
مرا ببخش، مرا ببخش! فکر میکردم با کیسهی پولم میتوانم با همهی سختیها کنار بیایم. چقدر اشتباه میکردم. هنوز هم خانهام پر از پول است، اما من فقیرِ فقیرم! دنیایم خالی شده و به ویرانه تبدیل گشته! تو را به خدا کمکم کن تا آرامش پیدا کنم! هرچه دارم بردار! حتی فکر ثروتم هم برایم تلخ شده، ثروتی که نتوانست خانوادهام را نجات دهد!
در کلبه سکوتی سنگین افتاد و تنها صدای هقهق ثروتمند شنیده میشد.
پول تو را نمیپذیرم، ــ مرد فقیر با صدایی استوار گفت، ــ چنانکه میبینی، من بیآنها هم از همه چیز راضیام. اگر میخواهی واقعاً خوشبخت زندگی کنی، ثروتت را با کسانی تقسیم کن که واقعاً به آن نیاز دارند. به بیپناهان کمک کن تا ببینی که یک «متشکرم» ساده و صادقانه از همهی گنجهای روی زمین ارزشمندتر است! پول هنوز هم کسی را خوشبخت نکرده است.
از آن روز سالها گذشت. ثروتمند دوست و مهمان همیشگی خانوادهی فقیر شد. هر روز با حوصله به کودکان یتیم، بیوهزنان، پیرمردان و پیرزنان ناتوان یاری میرساند. دیگر کسی اندوه را بر چهرهاش نمیبیند. اکنون او میداند که انسان برای آنکه زندگیاش را بیپشیمانی بگذراند، به چه چیزی نیاز دارد!