روزگاری بود، یا نه… راستش اول کسی آنجا زندگی نمیکرد و کسی در آن جنگلِ کنار رودخانه پا نگذاشته بود. روزگاری دور، شاید هم نزدیک، آنجا فقط علف هرز، خزه، کاج و سرو میروئید. سنجابها روی شاخههای زمردرنگ، که تا نزدیک آسمان به هم تنیده بودند و لانهها و تارهای بزرگ و پیچیدهای ساخته بودند، نمیدویدند. در بیشه هم خبری از سیاهگوشهای شکارچی و زیبا و باشکوه، یا گوزنهای شاخبزرگ و نیرومند نبود. پرندهها هم پیش از سپیدهدم با هم حرف نمیزدند و با فریادشان آمدن روز تازه را جشن نمیگرفتند.
جنگل ساکت و خالی بود. رودخانه هم بیصدا جریان داشت و فقط در پاییز برگهای زرد بیدهای غمگینی را که بالای آب در انتظار بهار خم شده بودند با خود میبرد.
زمستانها هم رودخانه زیر یخ محکم و با برف دوم یا شاید هفتم پوشیده میشد. این رودخانه کوچک بینام و تنها، رد هیچکس را روی خود ندیده بود؛ نه روباه زیبا که مثل جرقهای میان شاخهها میدوید و نه خرگوش کوچکی که از دست دزد بیرحم جنگل پنهان میشد. فقط ماهیها در ته آب گلآلود شناور بودند و با بیحوصلگی به جلبکهای نیمهشفاف رنگ باتلاق خیره میشدند.
و یک روز در آن دشت صدای همهمه آدمها پیچید، صدای سم اسبها روی زمین یخزده، ضربه تبر به تنه کاج و ترکیدن یخ رودخانه زیر ضربه تیشه. آدمها به آن حوالی آمدند. تعدادشان زیاد نبود، شاید ده تا دوازده نفر. لباسهای گرم از پوست جانورانی پوشیده بودند که این جنگل تا آن روز ندیده بود و شروع کردند به ساختن خانههای کوچک کنار رودخانه. همان روز اول ده درخت کاج را بریدند و کندههایشان در میان جنگل بلند و انبوه، چشم را میگرفت.
بعد از آمدن آدمها، جنگل پر از زندگی شد؛ مهاجران زندگی را با خود آورده بودند. موشهای صحرایی کوچک به اینسو و آنسو میدویدند، خرگوشها پیدا شدند، گنجشکها و سهرهها و خروسهای کوهی پرواز کردند و شبها جغدهایی با گوشهای پرپشت شروع به جیغ کشیدن کردند و گاهی هم خرس بیدارشدهای از جایی غرش میکرد.
مدتها آدمها در آن سرزمین زندگی کردند و روستا بزرگ شد. از کلبههای خاکی کوچکی که جای چرخیدن نداشتند، مردم به خانههای دوطبقهای رسیدند که از چوب درختان سرو و کاج ساخته شده بودند. بوی چوبهای تازه سر را گیج میکرد و آدم را به گذشتهای میبرد که هنوز کسی به آن بهشت برین قدم نگذاشته بود. از کورههای خانهها دود بلند میشد که نان خوشبو از گندم رشتهشده در خاک حاصلخیز تهیه میکرد، آش سبزی با سبزیجات ذخیرهشده از پاییز، ماهی سرخشده و شربت توت میپختند.
و یک روز مردی عجیب با چمدان کوچکی به روستا آمد. البته گفتن «آمد» کمی اغراق است. اگر بخواهی هزاران کیلومتر را پیاده بروی، به سختی و آن هم در زمان بسیار طولانی ممکن است. اول مرد با قطار سفر کرد و در حالی که به صدای ریتمیک چرخها گوش میداد، به مأموریت مهمش فکر میکرد. بعد سوار کشتی شد و خوابش برد. صبح هم باید با ماشین قدیمی و خیلی کهنهای تا همین روستای کوچک میرفت.
وقتی به آنجا رسید، از چمدانش دفترچه و خودکار درآورد. به هر یک از سی خانه روستا سر میزد، در میزد و همان یک سؤال را میپرسید:
سلام. من از شهر آمدهام و کاری در این روستا دارم. ببخشید، چند نفر در این خانه زندگی میکنند؟ خانهتان را با چه چیزی گرم میکنید؟
همه جواب میدادند. بعضی با بیمیلی و یککلمهای، بعضی شروع میکردند به تعریف داستانهای بلند، اما مرد مؤدبانه ولی محکم حرفشان را میبرید و میخواست به همان سؤال مشخص جواب دهند. بعد از پرسیدن از همه، بیدرنگ برگشت.
این فاجعه است! چرا گاز در خانههای این همه آدم کم است؟ در جلسهی گازرسانی این حرفها زده شد.
احتمالاً به هیزم عادت کردهاند. باید آدم یاد بگیرد و کار با گاز را بلد شود، اینها همهاش وقتگیر و خستهکننده است و تازه تقریباً همهشان پیرند. چرا باید این کار را بکنند؟
ولی هیزم که اصلاً گزینه نیست. باید گازرسانی کنیم. نمیشود که، مردم هستند! زندگی باید کرد!
خب تا حالا هم سعی کردهاند، ـ مردی که به روستا رفته بود از جایش بلند شد. پوشهای روی میز رئیس گذاشت و گفت: ـ هر کس مسئول این کار بود، به طرز عجیبی در جنگل گم شد. میگویند یک جور موجود شرور آنجا فعال است. من که به ارواح و نیروهای شیطانی اعتقادی ندارم، اما خود واقعیتها حرف میزنند. باید فکری کرد، میفهمم. ولی نگاه کنید! تقریباً همان روزهایی ناپدید شدند که داشتند لوله میکشیدند. دو هفته است دنبالشان میگردند، اگر هم بیشتر، ولی پیدایشان نمیکنند.
مرد سر جایش نشست و مدیرعامل فکر فرو رفت. سرش را خاراند و بالاخره با صدایی متفکر گفت، طوری که انگار ذهنش خیلی دور از آن اتاق بود:
خب… فکر میکنیم. جلسه تمام شد. پوشه را از روی میز برداشت و در حالی که پاهایش را کمی میکشید از اتاق بیرون رفت. بقیه هم پشت سرش بیرون رفتند.
یک هفته بعد، گروه کوچکی از کارگران از شهر به آن روستا آمدند. با بیل زمین را سریع کندند، انگار که دنبال چیزی میگشتند، و دوباره رفتند. ولی تیشکا یا گریشا، یکی از آنها، دید و شنید که کارگرها جز نمونهبرداری از خاک، چیزهایی هم حساب میکردند و دربارهی لولههایی حرف میزدند.
وای خدای من، این دنیا چه میشود؟ آخرش کجا میرویم؟ ـ پیرزنها و پیرمردها آه کشیدند، اما بعد به کارهای همیشگیشان برگشتند: خرد کردن هیزم، ماهیگیری، شکار و بافتن دستکش و جوراب.
و بچهها صد بار در روز به همان جایی میدویدند که کارگرها با دقت ولی نه خیلی ماهرانه، یک میله فلزی عجیب را زیر خاک کرده بودند. همه حدس میزدند که چه کاری میخواهند بکنند، اما برای احتیاط به آن دست نمیزدند. کی میداند این چیست، شاید برای خودشان گران تمام شود. شاید هم چیز مهمی باشد.
و واقعاً هم، چند روز بعد آدمهای بیشتری آمدند و مرد با چمدان هم دوباره برگشت. چشمانش با نوعی ایده میدرخشید، اما مردم نمیفهمیدند آن ایده چیست. این بار هم دوباره به خانهها سر زد و همان یک سؤال را پرسید:
ببخشید، خانهتان را با چه چیزی گرم میکنید؟
با هیزم، ـ همه جواب میدادند، از هر کس که میپرسید.
فهمیدم، یادداشت میکنم، ـ مرد میگفت و واقعاً در دفترچهاش اسم و آدرس مینوشت.
این چه میخواهد؟ ـ مردم فکر میکردند و در را پشت سرش میبستند.
و آن مرد زیر لب آهنگی زمزمه میکرد و کاملاً راضی به نظر میرسید. کارش آنجا تمام شده بود و فقط مانده بود نتیجه را به کارگرها بدهد. آنها هم در عوض مشغول کار خودشان بودند، یعنی کشیدن لوله. لولههای زیادی، خیلی زیاد، مثل رگهایی در سراسر روستا کشیده شد. بالاخره لولهها را به زیر خانهها هم بردند.
و اینجا بود که مردم انگار دیوانه شدند. اجاقها را از خانهها بیرون بردند. دیگر طاقت مردم تمام شد و سراغ آن مرد دفترچهبهدست رفتند تا ماجرا را بپرسند. او هم درباره گازرسانی توضیح داد که گاز را به خانهها میآوریم، پختن و گرم کردن آسانتر میشود. همه با سوءظن نگاهش کردند، اما رفتند. بعداً میفهمیم این چه کاری است که اینطور بیحساب و کتاب عمل میکند.
مرد خواست به خانهاش برگردد. نزد پیرمردی زندگی میکرد و کرایهاش را با هیزم جبران میکرد. ناگهان باد شدیدی وزید، به طوری که نزدیک بود مرد را سه متر آنطرفتر پرت کند. شنید که کسی از میان بیشه میآید و آنقدر پا روی زمین میکوبد که شاخهها میشکنند و پرندهها از درختها میافتند. مرد ترسید، اما ادامه داد. که ناگهان در میان درختان، چشمهایی درخشید!
بالاخره غول بیشه بیرون آمد. قدبلند و درشت، دو متر قد داشت، دستهایش مثل درخت بود، چشمهایش میسوخت، دهانی داشت که انگار یکجا میبلعید، تمام بدنش پوشیده از خزه و سوزن کاج بود و آنقدر شاخه به خود آویخته بود که صورتش دیده نمیشد.
چه؟! جرئت کردهای مردم را با گاز بترسانی! ـ غریدِ غریبه. ـ بهتر است از اینجا با گروهت گم شوی!
ش-شما کی هستید؟ ـ مرد با لکنت و ترس گفت.
کی؟ هیچکس! منم دیو جنگل. ـ گفت.
پس اینکه آدمها گم میشوند، تقصیر شماست؟ ـ این بار مرد با صدای محکمتری پرسید.
آره! حق نداری به قلمروی من دست بزنی! این زمین و این جنگل مال من است! با گازتان، چه کسی قرار است در جنگل هیزم بشکند؟ هیچکس! پس برگرد به شهر کوچکت! وگرنه با من به جنگل میآیی، یک پایت زیر یک بوته میماند، یک دستت زیر یک درخت صنوبر، و سرِ احمقت را گرگ میبرد! ـ غرید دیو و خندید، و آنوقت تمام سوزنهای کاج نزدیکش ریخت.
مرد عقب رفت. در برابر دیو بزرگ و ترسناک، مثل مورچهای به نظر میرسید که دیو آماده بود با دستهای درازش او را بگیرد و به جنگل تاریک و انبوه ببرد.
دیو ساکت شد و پایش را که مثل کنده درخت بود به زمین کوبید. فوراً از زمین گیاهان بیابانی بالا آمدند و دور پاهای مرد پیچیدند. علفها بالا و بالاتر میرفتند، و دیگر کمرش هم پیدا نبود…
دیو! همین حالا بس کن! ـ صدای نازک و زنندهای از پشت سر آمد و بوی جلبک و ماهی گندیده پیچید.
جادوگر باتلاق! خدا لعنتت کند، عجوزهی پیر… چه میخواهی؟ این آدم دارد به جنگل ما چشم دوخته! نباید اینطور بود! بگذار همانجایی که آمده بمیرد!
همینطور است، ولی گوش کن و همین حالا خفهاش نکن! بیگناه است، خودش چیزی نمیسازد، در همین کلبهاش نشسته، شلوارش را میساید و چای مینوشد.
علفها دوباره به زمین برگشتند و دیو به جادوگر باتلاق رو کرد. حالا مرد هم او را دید. موهای تیره و نشستهاش، که شاید قرنها شسته نشده بود، با روبانی قهوهای-قرمز کثیف بسته شده بود و به صورت دستههای نامرتب آویزان بود. لباس سبزرنگش مثل پارچهای پارهپاره آویزان بود و از سوراخهایش پوست تیره و زبرش دیده میشد.
انگشت قلابمانندش مستقیم به سمت مهمان بیچارهی این روستای شوم اشاره میکرد. پشت خمیدهاش او را شبیه میگو کرده بود، و چشمهای خاکستری آبکیاش با دقت هر دو را میپایید: انسان و رئیس جنگل.
او بیگناه است ـ جادوگر یک بار دیگر گفت. دیو چشمهایش را گرداند و در حالی که خمیازه میکشید پرسید:
چه میخواهی؟ برای چه آمدهای؟
دیگر آدمها را نبر. و این یکی را هم رها کن. کار خوب میکنند.
خوب کجاست؟! ـ دوباره دیو به هم ریخت. ـ کجا دیدهای اینجور چیزی را؟! اینطوری، بیدلیل و بیخود؟!
بس کن و یک بار هم گوش بده، تنهٔ پیر! ـ جادوگر عصبانی شد و دیو کمی عقب رفت و یک نهال جوان صنوبر را با ریشه از خاک کند و به سمت او پرت کرد. جادوگر از این حمله ناگهانی طفره رفت، اما ادامه داد:
صبر کن، تو که دیگر دویست ساله نیستی! قلبت میگیرد، آن وقت چه میکنی؟ دیگر قورباغه ندارم، همه را خوردی، ای آدم بیحیای ژولیده! آه، اگر دوباره گیرم بیاوری، با تو… ـ جادوگر مشت گرهکردهاش را به سوی دیو تکان داد. دیو ساکت شد و آهی کشید.
بگو، ـ او تکهای از زمین را بیرون کشید و مثل متفکری که نشسته، روی آن نشست.
آنها خوبی میآورند. اینطوری برای مردم آسانتر میشود که غذا بپزند و شبهای سرد را گرم بمانند. و اما دربارهی تو و تنهاییات…
ما تو را وارد پروژهی «حلقهی افسانههای ایران» میکنیم! ـ ناگهان مرد فریاد زد و مثل آدم دیوانهها خندید.
ای وای، دیوانه! ـ دیو جواب داد.
نباید او را میترساندی، احمق نفرینشده!
آهای! حرف بزن، ولی بیربط نگو.
و مرد ادامه داد:
خلاصه، ما یک برنامه داریم که مردم در کشور سفر میکنند و قصهها و خیلی چیزهای خوب دیگر را به اشتراک میگذارند. خیلی آدمها دربارهی تو خواهند شنید. و هدیههایی هم برایت خواهند آورد، نه؟ خوب است، نه؟
خوب است… ـ دیو آرام گفت. ـ البته تنهاییام زیاد است، فقط با جانوران و پرندهها. همصحبت میخواهم. همصحبت! اما با موجودات شیطانی که گفتگو نمیشود، فقط جنگ است. گاهی دیوها در گردابها عصبانی میشوند و آرامکردنشان سخت است، گاهی هم اژدهاهای ریز سر و کلهشان پیدا میشود و باید دنبالشان بدوی و با چراغ گیاهی بسوزانیشان، و یا خدای من… وحشتناک است! وقتی «ماره» از دشتهای بیکران برگردد، دیگر کار تمام است! همه موجودات آبی، جنگلی و باتلاقی جمع میشوند تا او را بیرون کنند!
گوش کنید، ـ ناگهان مرد گفت، ـ بیایید همهشان را ثبت کنیم! چقدر قصه درمیآید!
و گاز چه میشود؟
میکشیم، حتماً میکشیم! مردم ماهی کباب میکنند، نان و کلوچه میپزند، با نی و سرنا مینوازند و برای بچهها قصه میگویند.
آخ جان، چه خوب شد! ـ جادوگر خندید. ـ آخر از این گاز، نفس کشیدن در باتلاق هم سخت شده.
صبر کنید، جادوگر محترم. شما هم در باتلاق گاز دارید؟
دارم، به شما چه؟
ما باید لولهها را از شهر تا اینجا بکشیم. ولی ببینید، اینجا خیلی نزدیک است، دستبهدست!
آهان، ـ یکصدا گفتند موجودات.
آنها مرد را رها کردند و او به راه افتاد و رفت تا آن قصه را بنویسد و گزارش را به مافوقها بدهد.
وقتی دوباره برگشت، در روستا مثل عضوی از خانواده پذیرفته شد و همانجا ماند، با یک اجاق گاز جدید و یک بخاری. او چند بار به شهر رفت و آن قصهها را برای ما تعریف کرد، و من هم اکنون آن را برای شما بازگو کردم.
و همانطور که میگویند، قصه به آخر رسید. هر کس که گوش داد، حالا برود و خودش با آن دیو آشنا شود. او چیزهای زیادی دربارهی این سرزمین مهربان و پر از افسانهها و داستانها برایتان خواهد گفت.