یک بار بود، یک بار نبود… نه، اینطور شروع میکنم: در کنار یک جنگل بزرگ، جادویی و زیبا، یک کاج کوچک و پرپشت میرویید. او در میان خواهران و دوستانش، با عشق و مراقبت بزرگ میشد.
مادربزرگ، این چطور بود؟ چه کسی از او مراقبت میکرد؟ ― نوهی کوچکش پرسید.
چه کسی؟ جانوران و پرندگان. جنگلبان هم از درختان کوچک مراقبت میکرد.
مادربزرگ، او چطور مراقبت میکرد؟
در اوایل بهار، وقتی برف هنوز آب نشده بود ― نه آب شده بود و جویها را ساخته بود، بلکه فقط مثل بستنی خامهای گرم، نرم شده بود ― جنگلبان نهالهای کوچک کاج را در زمین میکاشت.
مادربزرگ، زمین زیر برف است. سرد است.
در چنین زمینی است که نهال کاج میکارند.
فردا میرویم به باغچه و نخود میکاریم! ― پسرک فریاد زد.
تو داری حرفم را قطع میکنی؟ کدام باغچه؟ الان آذر است و برف تا زانو.
یعنی کاج را میشود کاشت ولی نخود را نه؟
وای خدایا… این یکی هم خودش را باهوش میداند ― مادربزرگ خندید و قصه را ادامه داد ― جانوران و پرندگان جنگل از درختان کوچک مراقبت میکردند. جانوران سعی میکردند شاخهها را نشکنند و پرندهها آواز میخواندند.
و کاج کوچک ما بزرگ شد و به کاج جوان و زیبایی تبدیل شد.
برف سفید و نرم بارید. کاجها لباسهای سفید زیبایی پوشیدند.
یک صبح زیبا، کاج کوچولو با حال خیلی خوب بیدار شد و این ترانه را خواند:
« من در کنار جنگل ایستادهام، زیباترینم،
لباس سفیدم روی من، نرمترینش است.
در دلم آتشی است، شادی و سرور،
این ترانه را برای همه میخوانم تا الهام بگیرند».
چرا اینقدر آواز میخوانی؟ ― دوستانش پرسیدند. ― تابستان که نیست، باد گرم با ما بازی نمیکند. در جنگل سرماست و تو تصمیم گرفتهای آواز بخوانی.
حالم خوب است، برای همین میخوانم…
بخوان، بخوان ― کلاغسیاه که از بالای سرشان پرواز میکرد گفت ― به زودی جشن سال نوی میلادی برای مردم میرسد. چوببُرها به جنگل ما میآیند و شما زیبارویان را نابود میکنند. شما را در ماشینها و تریلیها بار میزنند و به شهر میبرند. مردم یکییکی شما را به خانههایشان میبرند.
چطور؟ ― درختان جوان با هم فریاد زدند.
اینطور ― کلاغسیاه روی شاخهی درخت توس نشست و ادامه داد ― مردم روی شما اسباببازیهای رنگارنگ آویزان میکنند و زیر موسیقی میرقصند. با این لباس دو هفته میایستید و بعد شما را از خانهی گرم بیرون میبرند و به زبالهدان میبرند.
چه؟ ― کاجها ترسیدند. ― ما حرفت را باور نمیکنیم!
باور نمیکنید؟ پس از هر که میخواهید بپرسید. حرفهای من را خرگوش یا روباه تأیید میکنند، هر کس که بخواهید. چارچار، شِکشِک، من رفتم. با شما که نمیشود حرف زد!
وای، دوستان، چقدر ترسناک است! ما میمیریم؟ دیگر تابستان را نمیبینیم؟ آواز چشمهی جوان را نمیشنویم؟ پرندگانی که از گرمسیر برگشتهاند را نمیبینیم؟ آواز بلبل را نمیشنویم؟
و هر سال همین است! مردم در دسامبر کاجهای زیادی را نابود میکنند! ― صدای کلاغسیاه که دور میشد به گوششان رسید.
گرگی از کنارشان میگذشت.
شما چرا گریه میکنید، کاجهای کوچولو؟ چرا غمگینید؟ ― خاکستری پرسید.
کلاغسیاه به ما گفت که چوببُرها به جنگل میآیند. ما را میبرند، در ماشینها بار میزنند و به شهر میبرند. آنجا مردم ما را میدهند. چند روز مردم را با زیباییمان خوشحال میکنیم و بعد ما را دور میاندازند. ما میمیریم.
این را میدانم، میدانم ― گرگ روی کندهی درخت نشست. ― ولی چه کار کنیم؟ هیچ چیز را نمیشود عوض کرد! جانوران فوراً پنهان میشوند یا از چوببُرها به عمق جنگل فرار میکنند. همه از آنها میترسند. مردم صدها سال است این جشن را میگیرند و با کاجها همین کار را میکنند. من نمیتوانم به شما کمکی کنم.
گرگ این را گفت، اما خودش اشکی از چشمش سُر خورد. دلش برای کاجهای جوان سوخت.
در این لحظه دارکوب از سوراخ درخت بیرون را نگاه کرد:
حرفهایتان را شنیدم، ولی من هم نمیتوانم کمک کنم و هیچکس هم نمیتواند کمکتان کند.
کاجها بیشتر گریه کردند و قطرههای زرد و چسبناک صمغ روی تنههایشان جاری شد.
شنیدهام راهی برای نجات شما هست ― ناگهان دارکوب گفت.
چه راهی؟ مرا معطل نکن، زود بگو! ― کاجهای جوان خوشحال شدند.
اگر همهی مردم در این جشن سال نو، کاج مصنوعی بگذارند، آنوقت چوببُرها شما را زنده نمیبرند. کاجهای مصنوعی را به زبالهدان نمیبرند؛ در جعبه بستهبندی میکنند و تا سال بعد نگه میدارند. من این را تازه فهمیدم. به شهر پرواز کردم و گنجشکها آنجا برایم تعریف کردند.
درست است! عجب! ولی چطور میشود کاری کرد که همهی مردم برای جشن، کاج مصنوعی بگذارند و ما را نابود نکنند؟
هیچطور! ما که به مردم دستور نمیدهیم!
وای، وای، وای! ― کاجها دوباره گریه کردند و صمغ زرد بیشتر از تنههای جوانشان جاری شد.
باید همهی مردم خودشان بخواهند. اما همه نمیخواهند، پس باید صبر کرد. زمان میگذرد و شاید پنجاه سال دیگر اینطور شود. امید داشت و منتظر ماند!
ولی بگذار مردم به جنگل ما بیایند! ― یکی از کاجها گفت. ― ما را اینجا تزیین کنند! بگذارند آواز بخوانند و دور ما حلقه بزنند و برقصند.
خوب است، ولی همه حاضر نیستند شب به جنگل بروند. اینجا سرد است و بچههای کوچکی دارند… ― دارکوب فکر میکرد.
دوستان و خواهرانم، امید داریم و منتظر میمانیم ― یکی از کاجها گفت.
چندین دهه میگذرد تا آرزوی شما برآورده شود ― دارکوب سخنرانیاش را تمام کرد.
مادربزرگ، مادربزرگ، ما که درخت پلاستیکی آبیرنگ داریم، درست است؟ ― پسربچهی پنجساله با شادی گفت. ― ما داریم آرزوی کاجها را برآورده میکنیم؟
داریم سعی میکنیم… درخت ما حدود پانزده ساله است.
پس ما چند درخت نجات دادهایم؟ ― پسرک متعجب شد.
خودت حساب کن، تو که بلدی بشماری.
مادربزرگ، پس ما خوبیم!
نه ما، پدربزرگت. او درخت را خریده. برو به اتاق کارش و به پدربزرگ بگو که خیلی خوب است! ― مادربزرگ خندید.