روزی روزگاری گازی بود که خودش برای خودش فرمان میداد. تنها در باتلاقی زندگی میکرد و به حرف هیچکس گوش نمیداد. البته کسی هم نبود که حرفش را بشنود: جای شومی بود، کسی به آنجا نمیرفت، جز قورباغهها که از شدت نم هم قار و قور نمیکردند. کلاغها هم گاهی میآمدند، اما آنها هم این باتلاق گندیده، کثیف و لجنی را دوست نداشتند. آدم اگر به آنجا میرفت، همانجا تا گوشهایش در لجن فرو میرفت.
خود گاز هم همین خلقوخو را داشت. از بالا و با تکبر به مردم نگاه میکرد و میخندید: «ببینید، اینها به باتلاق من آمدهاند!»
باج و خراج میآورید یا سر تعظیم فرود میآورید؟ نه؟! پس میسوزانمت، میسوزانم، باتلاق را لگد میکنم، لگد میزنم، میخواهم بترسانمت!
او اغلب مردم را میترساند، اما هر بار به شیوهای تازه: پیش یکیشان جرقههای آبی میزد و ناپدید میشد، و مردم در آن جرقهها چشمان جن جنگلی یا دیو آب را میدیدند. پیش دیگران مانند جغد جنگل فریاد میکشید. و پیش گروهی سوم میرقصید و پایکوبی میکرد، آنقدر که زمین میلرزید. اما روزی اتفاقی افتاد که گاز را واداشت تاجش را بردارد و دنیا را با چشمانی دیگر ببیند…
این ماجرا در پاییز رخ داد. هوا خنک و ابری بود؛ اواخر مهر یا آغاز آبان. روزهای بیباران کم شده بود و آسمان مدام میبارید. سرانجام هوایی آفتابی فرا رسید.
بچههای روستا از خانهها بیرون ریختند: میپریدند، بازی میکردند، باد و باران را سرزنش میکردند و ایزد مهر، خدای خورشید، را ستایش میکردند. مریم کوچولو هم همینطور. عروسکهایش را روی ایوان چید و کنارشان نشست و با آنها بازی کرد. بعد ناگهان از جا پرید و با پسربچهها به سمت بازی هفتسنگ دوید!
آن روز مریم نفسزنان به خانه برگشت (بازی هفتسنگ کرده بودند) و دید که پدرش دارد آماده میشود: سگهای شکاری را برداشته، تفنگش را آورده و تکهای نان و بقچهای را جمع میکند.
مریم جان، دارم به شکار باتلاق سوخته میروم. میگویند آنجا شکار فراوان است! حسن با پدرش آنجا رفته بود؛ دو خروس صحرایی و سه خرگوش آورد! و ماهی هم آن پشت، کنار باتلاق، زیاد است. میگویند رودخانهای هم آنجاست که ماهیاش را با بیل میشود جمع کرد! کیوان با بهرام رفته بودند و یک تور ماهی سفید گرفتند! اگر واقعاً رودخانهای باشد، من هم میروم، شاید چیزی با خودم بیاورم.
بابا جان، اجازه بده با تو بیایم و توفان را هم با خودم ببرم!
باشه. ولی من سوار اسب میشوم و تو پشت سرم مینشینی. میروم شبدیز را زین کنم.
پدر مریم، رضا، شبدیز را زین کرد و راه افتادند. در روستا میگذشتند و رضا با همه سلام و احوالپرسی میکرد: «سلامت باشی!»
از روستا بیرون زدند و در جنگل پیش رفتند. شبدیز میتاخت و سگهای شکاری هم پشت سرش با پارس راه میافتادند. هفت سگ بودند، همه از یک تیغه: چشمانشان مانند چشم گرگ، خشمگین، پاهایشان مانند پای خرگوش، تند و چابک، دندانهایشان مثل دندان سیاهگوش، تیز. همهشان سیاهپشم بودند، مثل قیر، درشت، تیزرو، زیرک و چابک؛ اگر ردی را پیدا میکردند، آدم دستخالی برنمیگشت.
رضا و مریم در جنگل پیش میرفتند. و بالاخره به باتلاق رسیدند.
از من دور نشو، بیخود نیست که این باتلاق را «سوخته» مینامند.
چرا؟
خیلی از شکارچیها که دنبال ثروتهای این زمین بودند، اینجا گم شدند. شنیدهام که قبلاً جنگل را اینجا میبریدند، خانه و آهنگری هم اینجا بود، حتی یک امامزاده. اما بعد مردم یکباره اینجا را ترک کردند و بدون درختهای غولپیکر، همهچیز شروع کرد به پوشیده شدن از علفهای هرز. بعد هم زباله را به اینجا آوردند، و بعد رودخانهی همسایه در بهار طغیان کرد و همهچیز زیر آب رفت. قورباغه و زالو هم پیدا شد. بعد شکارچیهای ما هم فهمیدند که این رودخانه چه دارد و شروع کردند به رفتن به آن سوی باتلاق برای شکار و ماهیگیری، اما همه برنمیگشتند. بعضی را حیوانات وحشی دریدند، بعضی را گرداب کشید، و بعضی هم فقط در جنگل گم شدند. این را رضا میگفت، در حالی که روبانای را به شاخهی نهال جوان بید گره میزد.
به راهشان ادامه دادند تا به لجنزار رسیدند. ناگهان رضا اسب را نگه داشت و سگها را هم ساکت کرد و به دوردست خیره شد. سرش را تکان داد و دوباره دقیق نگاه کرد. چشمانش را مالید، اما هنوز باور نمیکرد.
چی شده، بابا؟
چراغهای آبی… باید جن باشد.
بذار ببینم.
بیا برویم.
رضا تفنگش را پر کرد، سگها را رها کرد و به مریم کمک کرد تا از اسب پایین بیاید.
رفتند و رفتند، اما چیزی ندیدند. ناگهان، بیآنکه انتظارش را داشته باشند، گاز جلوی چشمانشان ظاهر شد، به شکل شاهزادهای آبی. نمیخواست فوراً بترساندشان؛ میخواست بفهمد که آنها کی هستند و برای چه آمدهاند.
چه کسی جرئت کرده به سرزمین من بیاید؟ باج و خراج میآورید یا سر تعظیم فرود میآورید؟
نه باج داریم و نه تعظیم، از باتلاق رد میشویم و میخواهیم در جنگل شکار کنیم و در آب ماهی بگیریم.
چی؟! شما بیتعظیم نزد من، ارباب باتلاقها آمدهاید؟! مگر سرت برایت عزیز نیست؟! پس میسوزانمت، میسوزانم، باتلاق را لگد میکنم، لگد میزنم، میخواهم بترسانمت!
گاز پیچ و تاب خورد و فشفش کرد، زمین لرزید. وقتی از خشم شروع به کوبیدن پا کرد، رودخانهها از بستر خود بیرون زدند. وقتی زوزه کشید، همهی پرندهها از درختها فرو ریختند.
من از ترساندن نمیترسم! اما چون مردم دیگر را میترسانی یا آنها را به لجنزار میکشانی، سهصد سال بیصاحب و بیمصرف خواهی ماند. مردم فراموشت میکنند و حیوانات کوچک و پرندگان هم راه اینجا را گم میکنند، و فقط بعد از سهصد سال، اگر اصلاح شوی، دوباره به یاد میآورند که تو کی هستی.
و گاز البته اصلاح شد. فهمید که او شاه همهی زمین و آسمان نیست، فهمید که باید به مردم کمک کند، و نزد مریم و پدرش عذرخواهی کرد. و تا امروز هم کمک میکند: غذای ما را میپزد، زمستانها در شبهای سرد گرممان میکند، فلزات و سنگ معدن را ذوب میکند، و کشتیها، قطارها و ماشینها را به حرکت درمیآورد.
و نام این گاز متان است. اما باید با آن با مراقبت رفتار کرد: شیرهای گاز اجاق را ببندید، اجاق روشن را بیسرپرست نگذارید، و اگر بوی گاز را حس کردید، با شمارهی اضطراری گاز تماس بگیرید، از خانه بیرون بروید و همسایهها را هم خبر کنید. وگرنه گاز دوباره عادتهای قدیمیاش را به یاد میآورد و باز هم گردنکش و مغرور میشود.