خلاصهٔ بخش قبل
بخش ۱ را بخوانید: پیشداستان و پشتپردهٔ قصهٔ شاه سلطان
روزی شاه دریا حوصلهاش سر رفت و جادوگر و عمو سیاهدست پیشنهاد کردند که خودش جشن نهصد و نود و نهمین سالگرد خود را برگزار کند.
شاه به این کار علاقهمند شد، مسابقات و مراسم زیادی ترتیب داد که برندهاش اژدهای آبی شد. جادوگر بهخاطر این پیروزی یک مروارید سیاهِ جادویی به او داد؛ چیزی که باید به اژدها کمک میکرد تا بزرگ شود.
برنده رفت، جشن تمام شد و شاه دریا مشغول بازکردن هدایا شد. در میان هدایا صندوقچهٔ کهنهای بود که از درونش ماهیهای کوچکی بیرون آمدند. با کمک معجون رشد سریع، آنها به ۳۲ پهلوان و شاهدخت قو تبدیل شدند.
پهلوانان زیر فرمان سیاهدست به نگهبانی دربار فرستاده شدند و شاه دریا شاهدخت قو را مانند دخترش دوست داشت.
زمان گذشت و اژدهای آبی پیدا شد؛ غولپیکر و بسیار بزرگ. او خواستار شاهدخت قو به همسری شد. شاه، سیاهدست و جادوگر به فکر فرو رفتند که چه باید کرد. جادوگر فکری کرد: شاهدخت را یاد بدهد که در آسمان پرواز کند و روی زمین راه برود.
دگردیسیهای شاهدخت قو
پس از نشست، جادوگر، شاه دریا و سیاهدست با لاکپشتهای دریایی به کاخ رفتند. آنجا شاهدخت قو با پهلوانان بازی گرگمبههوا میکرد. جادوگر او را صدا زد و بازی تازهای پیشنهاد کرد: پرنده یا انسان شدن.
شاهدخت از این ایده خوشش آمد و همه به سوی ساحل دریا راه افتادند. بزرگترها روی لاکپشتها بودند و شاهدخت قو با شنای خودش، مانند پری دریایی. برادرانش هم دنبالش آمدند؛ آخر چطور خواهرِ تنهایشان را رها کنند؟ به نزدیک سطح آب رسیدند و جادوگر گفت:
از آب بیرون بپر، زیبارو، و نفس عمیق از هوای پاک بکش. باید پرنده شوی! کمی بر فراز دریا پرواز کن. سپس تا جایی که میتوانی بالا برو و مانند سنگ در آب فرو برو!
شاهدخت قو تعجب کرد، اما چیزی نگفت و مطیعانه هر آنچه گفته شده بود را انجام داد. درست همانطور شد: ابتدا به قوی کوچک تبدیل شد، کمی بر فراز دریا پرواز کرد، بالهایش را گرم کرد و سپس مانند سنگ در آب افتاد و دوباره پری دریایی شد.
حتی نمیخواستم برگردم! — فریاد زد. — پرواز کردن و نفس کشیدن در هوا فوقالعاده است!
پس من چه؟ — شاه دریا غمگین شد. — بدون تو چه کنم، دخترم؟
پدرجان، من نمیخواهم تو را ترک کنم؛ خانهٔ من همینجاست. — و دخترک دور گردن شاه دریا را گرفت.
پهلوانان شروع کردند به قانع کردن سیاهدست که اجازه دهد آنها هم هوای آزاد تنفس کنند، اما جادوگر منع کرد: بهتر است فردا صبح زود امتحان شود، حالا وقتش نیست.
خب، دیگر وقت تلف نکنید — غرغر کرد جادوگر. — باید هنوز بررسی کنیم که شاهدخت چطور انسان میشود.
شاهدخت قو، حالا تبدیل به قو شو، بعد پایین بیا روی زمین، در بوتهها بنشین، بالهایت را تکان بده و خودت را بتکان. بعد دوباره وارد دریا شو — یا پری دریایی میشوی یا پرنده. حیف که نمیبینیم چه بر سرت میآید. اما صبر کنید، من یک بشقاب با سیب آبدار دارم! منتظر من بمانید، زود برمیگردم — جادوگر این را گفت و ناپدید شد.
و جادوگر دوباره بر لاکپشت دریاییاش ظاهر شد و در دستهایش وسایل جادویی بود.
شاهدخت قو، وقتش است! — فریاد زد.
شاهدخت قو از آب بیرون آمد و بقیه کنار بشقاب جمع شدند. خیره نگاه کردند که سیب آبدار میغلتد. و همهٔ دگردیسیهای شاهدخت پیش چشمانشان بود! پهلوانان کنار هم شنا میکردند، هل میدادند، آنها هم دلشان میخواست تماشا کنند.
او به شکل قو پرواز کرد، کمی بر فراز دریا چرخید و به ساحل رفت. در بوتهها نشست، بالهایش را تکان داد، خودش را تکاند و به دخترکی با زیبایی بیمانند تبدیل شد. کمی روی خاک مادری راه رفت. هرجا که بود در عنصر خودش بود: در خشکی، در هوا و در ژرفای دریا. اما وقت بازگشت بود!
آفرین، دخترم — جادوگر او را ستود.
شاهدخت با پهلوانان مسابقهدهان به سوی کاخ دویدند، و شاه دریا، سیاهدست و جادوگر دوباره برای مشورت به خانهٔ جادوگر رفتند.
جادوگر طلسم «کسی نمیبیند، کسی نمیشنود» را بر خانه گذاشت و همه شروع کردند به فکر کردن که چطور اژدهای آبی را شکست دهند.
مشورت در خانهٔ جادوگر
در سرزمینی دور، نزدیک جزیره بویان، شاهزاده گیدون به دنیا آمد — گفت جادوگر — اما عمههایش، بافنده، آشپز و خواهرشوهر، بابا باباریخا، میخواهند او و مادرش را نابود کنند. نگران هستم که موفق شوند. من نمیتوانم جلویشان را بگیرم. اما شاهزاده به کار ما میآید، تنها اوست که میتواند نجاتدهندهٔ شاهدخت قو باشد.
اما او که کوچک است! — همزمان فریاد زدند سیاهدست و شاه دریا.
این مشکلی نیست. در یک شب بزرگ میشود، معجون رشد بچهها را دارم! فراموش کردید؟ — جادوگر پاسخ داد.
جادوگر هر آنچه برای نجات شاهدخت قو، کودک و مادرش، همسر شاه، برنامهریزی کرده بود بازگو کرد.
این بار باید از روستای نزدیک ساحل دریا کدخدای خانه را فرا میخواندند. جادوگر به او معجونی داد: باید پس از بازگشت پیک از شاه سلطان، شاهزاده را پنهانی مینوشاندند تا در شب، هنگامی که با مادرش در بشکه شناور است، بزرگ شود.
پیک با خبر خوش از شاه سلطان بازگشت، اما عمهها و خواهرشوهر بابا باباریخا نامهی خوب را با نامهی بد عوض کردند. درباریان نامهٔ ساختگی را خواندند و نزد ملکه به اتاق خوابش رفتند: چه فرقی برایشان داشت! به او و پسرش خبر دادند که سرنوشت بدی در انتظارشان است: باید به بشکه بروند و به دریا بیفتند!
و در همین حال جادوگر، شاه دریا و سیاهدست از روی بشقاب با سیب آبدار همهچیز را میدیدند.
سیاهدست، بر لاکپشتت بنشین، پهلوانان را صدا بزن! سریع به ساحل دریا شنا کنید، الان ملکه و کودک را در بشکه مینشانند و به دریا میاندازند. شما باید نگذارید غرق شوند و آنها را روی دستهایتان تا جزیره بویان ببرید، طوری که ملکه فکر کند روی دریا شناور است!
گفته شد و انجام شد.
پهلوانان بشکه را به جزیره بویان بردند و بیسروصدا دور شدند.
اژدهای آبی و شاهدخت قو
در همین زمان شاهدخت قو همراه جادوگر به جزیره بویان رسید. اژدهای آبی آنجا منتظرش بود — غولپیکر، با فلسهایی که میدرخشیدند. وقتی پری دریایی را دید، چشمانش آتش گرفت. جادوگر در گوش شاهدخت قو زمزمه کرد:
باید فوراً به پرنده تبدیل شوی!
پری از آب بیرون پرید، نفس عمیق کشید و به قوی سپیدِ برف تبدیل شد.
اژدهای آبی از فریب خوردن خشمگین شد، همان کار را کرد و به عقاب سیاهی تبدیل شد.
به قوی سپید هجوم برد و گاهی چنگالهایش را در او فرو میبرد، گاهی سعی داشت با منقارش بزند. قو روی آب نشست، اما عقاب هنوز او را آزار میداد.
اما شاهزادهٔ بزرگشده — مردی برومند — دید که چه خبر است و برای کمک شتافت.
عقاب در ژرفای دریا غرق شد و دستهای ماهی با سه ردیف دندان به پیکر او هجوم بردند؛ تنها پرهای سیاهی بر امواج باقی ماند.
و مروارید سیاه بر زنجیر پلاتینی پیچخورده به جادوگر بازگشت. دیگر هرگز جادوگر شریر و قدرتمند در قلمرو دریا ظاهر نخواهد شد.
شاهدخت قو
آه، پدرجان، شاهزاده به دلم نشست. او مرا نجات داد! حالا چه کنم؟ میخواهم کنارش باشم!
پس من چه؟ قول داده بودی همیشه کنارم باشی — شاه دریا ناراحت شد.
اشک از چشمان شاهدخت قو جاری شد، پدرش را در آغوش کشید و دلش مثل گنجشک میلرزید: هم روی زمین خوش بود و هم در کاخ شاه دریا.
پری دریایی برای مشورت نزد جادوگر رفت.
غمگین نباش، دخترم، با گیدون کمکت میکنم — ملکه او را اینگونه نامیده بود. و با پدرت هم کمک میکنم، نگران نباش.
به شاهزاده گفته بودم که او نه قو، بلکه دختری زنده را نجات داده، اما او حتی توجهی نکرد. فکر میکند من پرندهٔ سخنگو هستم — شاهدخت قو با رنجش گفت.
غصه نخور، او تازه کودک بود، تجربهٔ زندگی ندارد — جادوگر با لبخند گفت — باید به شگفتیها عادتش دهیم.
یعنی چطور؟ — شاهدخت قو کنجکاو شد.
به من اعتماد کن، کمکت میکنم! باید امشب در جزیره یک شهر بسازیم...
دوباره کدخدا را فرا خواندند تا بپرسند آیا نزدیک جزیره بویان شهری با حاکمی طمعکار و بدجنس هست.
لازم نیست دور بروید — کدخدا با اندوه پاسخ داد — من در کاخ خود ارباب زندگی میکنم — آه، چه بدجنس است! و از شدت طمع حتی ازدواج نمیکند: شاید بچهدار شود و مجبور شود ثروتش را تقسیم کند.
میخواهی ارباب دیگری داشته باشی؟ — جادوگر با حیله پرسید. — میتوانم روستای شما را به جزیره بویان منتقل کنم — به کاخ تازه، به خانههای سنگی!
چه کسی از این پیشنهاد امتناع میکند! — کدخدا خوشحال شد.
گفته شد و انجام شد.
صبح، ملکه و پسرش گیدون بیدار شدند و در جزیرهای خالی، شهری نو را دیدند: زیبا و باشکوه!
ارباب طمعکار و بدجنس هم بیدار شد: همهچیز سر جایش بود، اما آدمی نبود: سکوت بود و تنها باد زوزه میکشید. نه مرد، نه زن، نه بچه! نه صدای سگ و نه صدای گاو. همهچیز سر جایش بود، اما هیچ جان زندهای نبود!
جادوگر نزد شاه دریا رفت تا دربارهٔ سرنوشت شاهدخت قو گفتگو کند.
شاه دریا نمیدانست عشق یعنی چه، آن هم عشق زمینی. نمیتوانست بفهمد چرا دخترخواندهاش میخواهد روی زمین زندگی کند. اما نمیخواست که او بدبخت باشد.
شاهدخت قو را صدا زدند. غمگین و رنگپریده بود؛ شاهزاده گیدون را با تمام وجودش دوست داشت.
دخترم، اگر روی زمین زندگی کنی، به دیدنم میآیی؟ — شاه دریا با صدایی لرزان پرسید.
البته پدرجان! — دختر فریاد زد. — هر هفته به کاخ میآیم.
مانعت نمیشوم — شاه دریا با آهی گفت و اشک تنهاییاش را پاک کرد.
کار تمام شد و جادوگر به سراغ عمههای شاهزاده گیدون و خواهرشوهر بابا باباریخا رفت.
این زنان ناآرام، رؤیاهای شگفتانگیزی دیدند. ابتدا آشپز خواب سنجابی با گردوهای طلایی را دید. بار دیگر بافنده خواب سیوسه پهلوان با فلسهایی سوزان را دید. و خواهرشوهر بابا باباریخا در زمان مناسب خواب شاهدخت قو را دید.
بنابراین در شگفتیها کمبودی نبود.
دزدان دریایی
چندی پیش نزدیک کاخ شاه دریا یک کشتی دزدان دریایی با خدمهاش غرق شد. دزدان دوست داشتند شلوغ کنند و حتی در ته دریا هم این کار را میکردند. چند بار به شاه و سیاهدست قول دادند که خوب رفتار کنند، اما نتوانستند به قولشان عمل کنند.
ناچار برایشان زندانی ساختند. کشتی هم در قعر دریا با صدفها پوشیده شد. ماهیها آن را به خانهٔ خود برگزیدند.
جادوگر به زندان دزدان دریایی رفت.
اگر کار مرا انجام دهید، شاه دریا شما را به خشکی آزاد میکند — با جدیت به دزدان جمعشده گفت جادوگر.
ما چه باید انجام دهیم؟ — ناخدا با امید پرسید.
چند بار باید با کشتی از جزیره بویان تا پایتخت شاه سلطان بروید و آنچه را که میگویم به شاه بگویید. اگر انجام دهید، شاه دریا شما را به خشکی آزاد میکند. اما باید دزدی را کنار بگذارید و کشتی بازرگانی شوید. اگر فریب دهید، اولین طوفان شما را دوباره به ته دریا میفرستد و این بار برای همیشه!
دزدان دریایی زیاد فکر نکردند و موافقت کردند. آنها خیلی دلشان میخواست به کشتی خود برگردند و نفس هوای آزاد بکشند!
کار بازسازی آغاز شد. جادوگر هم با جادویش کمک کرد.
دیر یا زود کشتی آماده شد. همهٔ دزدان لباسهای نو پوشیدند؛ آنقدر زیبا شده بودند که نمیتوانستند چشم از هم بردارند. هرگز در زندگیشان اینقدر مرتب و آراسته نبودند. اما بیش از همه کشتیشان را دوست داشتند؛ انگار نو شده بود!
آنها به جزیره بویان رفتند و جادوگر به ناخدا یادداشتی داد که چه وقت و چه چیزی بگوید. ناخدا متن را از حفظ کرد!
دگردیسیهای گیدون
جادوگر با بشقاب و سیب آبدار سوار بر لاکپشت دریایی به کاخ شتافت. شاه دریا، سیاهدست، شاهدخت قو و سیوسه پهلوان جمع شدند تا ببینند در جزیره بویان چه خبر است.
آنجا دیدند که مهمانان به جزیره بویان رسیدند. در کاخ با شاهزاده گیدون میهمانی و گفتگو کردند.
حالا به سوی جزیره بویان شنا کن، الان شاهزاده به ساحل میآید. اگر دلش خواست پدرش را ببیند — او را به پشه تبدیل کن تا دنبال کشتی پرواز کند — گفت جادوگر.
چطور او را به پشه تبدیل کنم؟ من که نمیتوانم! — شاهدخت قو متعجب شد.
فقط با آب دریا بر او بپاش، تبدیلها با من — با خنده گفت جادوگر.
شاهدخت قو با پهلوانان به سوی جزیره شنا کرد.
اما پشه چطور از روی دریا پرواز کند؟ — ناگهان سیاهدست پرسید. — او ضعیف است، از پس راه برگشت برنمیآید! نابود میشود!
وای، من اینجا فکر نکرده بودم — جادوگر فریاد زد. — کشتی دزدان دریایی به محض دور شدن از ساحل دوباره به ته دریا برمیگردد. باید فوراً چارهای بیندیشیم! حالا بگذار پشه شود!
همینطور شد. تا پشه روی کشتی سفر میکرد، جادوگر در کتاب کهن و خردمندانهٔ «یاگام» دنبال راهحل مسئلهٔ دشوار میگشت. و پیدا کرد!
از مادربزرگ، جادوگر چیزهای زیادی به ارث رسیده بود؛ بعضی بسیار عجیب بودند و حتی معلوم نبود برای چه کاری هستند. در کتاب یاگام در صفحهٔ ۱۰۹۹ تصویر جعبهٔ کوچکی بود: دو کف دست محکم روی هم فشرده شده، پشت آن بالهای کوچک، و زیر آن طلسمی به زبان کهن. جادوگر آن جعبهٔ نقرهای را به یاد داشت و هرگز نمیفهمید بالهایش برای چیست.
معلوم شد که این جعبه میتوانست پرواز کند و اشیای کوچک را در یک لحظه به هر فاصلهای منتقل کند. کافی بود در جعبهٔ باز، دستور و طلسم را بگویی.
جادوگر در اتاق مخصوص اشیای جادویی، آن جعبهٔ پرنده را پیدا کرد و به آن دستور داد پشه را به جزیره بویان ببرد. و گیدون حتی فرصت نکرد چیزی بفهمد. بعد از اینکه پشه عمهاش را در چشم نیش زد، برای یک لحظه در تاریکی قرار گرفت و — بیدرنگ در جزیره خودش بود.
و شاهدخت قو منتظرش بود. شاهزاده سه بار میان شاه سلطان و شهرش پرواز کرد. سه بار با دزدان دریایی سابق بر کشتی آنها سفر کرد. هر بار دزدان لباسهای متفاوت میپوشیدند و به فرمان جادوگر اندازه و رنگ ریشهایشان را تغییر میدادند، طوری که هر بار تازه به نظر میرسیدند.
نه شاه سلطان و نه شاهزاده گیدون حدس نزدند که همهٔ آنها یک نفر بودهاند.
شاه دریا دزدان را به خشکی آزاد کرد؛ چون ماموریت را صادقانه انجام داده بودند. و دزدی را کنار گذاشتند — چه کسی دوست دارد در قعر دریا پوسیده شود، وقتی میتواند با آرامش هوای دریا را نفس بکشد و با تجارت درستکارانه پول دربیاورد!
دیر یا زود همهچیز سامان یافت.
شاه دریا پذیرفت که دخترخواندهاش بزرگ شده و سرنوشت خود را روی زمین یافته است.
و شاهدخت قو، همانطور که قول داده بود، هر هفته به دیدار پدرش، جادوگر، برادرانش و سیاهدست میرفت. اگرچه هر روز برادران و عمویش را کنار دیوارهای شهرش میدید، اما نمیتوانست با آنها صحبت کند یا بازی کند. اما در کاخ شاه دریا اینطور نبود!
اینجا قصه به پایان رسید و هر که خواند، آفرین بر او باد!