Dit verhaal gebeurde lang geleden. Mijn overgrootmoeder hoorde het en vertelde het aan mijn grootmoeder, en zij aan mij. Dit verhaal vertel ik nu aan jullie, en geloof het maar, of geloof het niet.
Vele jaren geleden leefden op aarde moedige en sterke mensen. Mooi waren ze, van ziel en van lichaam. Ze noemden zichzelf Narts, en de plek waar ze woonden droeg de melodieuze naam Alania: plaats van toverachtige schoonheid! Sneeuwtoppen die reikten naar het blauw van de hoge hemel, bergkloven van sprookjesachtige schoonheid, smaragdgroene heuvels en turkooizen meren… De lucht is zuiver en doorzichtig als kristal. Ze is gevuld met het fijne aroma van …mmm… zeldzame bloemen: doorzichtige edelweiss, alpenrododendrons, bergirissen, vers weidegras en een ongelooflijke warmte die opstijgt uit de diepte van deze aarde.
Op zo'n plek woonde een Meester met gouden handen. Mensen stonden versteld: alles wat de handen van de Meester aanraakten, veranderde als bij toverslag in schoonheid. De Meester werkte hard en hielp kleinen en groten en verblijdde kinderen en volwassenen.
Op een dag, na zwaar werk, ging de Meester onder een boom zitten om even uit te rusten, en merkte niet dat hij in slaap viel. Door zijn slaap heen hoorde hij het ruisen van het bos en het bulderen van een woeste bergrivier, en plotseling klonk hoog boven zijn hoofd het getjilp van vogels. Ze tjilpten door elkaar heen, alsof ze haast hadden om iets te delen.
De Meester luisterde, zonder zijn ogen te openen…
Wees niet verbaasd. De Meester kon de taal van dieren en vogels moeiteloos verstaan, omdat hij de natuur zo liefhad en beschermde.
Op een tak van de boom zaten, zo oordeelde hij naar de stemmen, drie kleine vogeltjes.
Tjiep, tjiep, tjiep, wat hebben onze zusjes toch mooie stemmen, tjilpte een van de vogeltjes.
Ja, vervolgde een ander, wij kunnen zowel treurig als vrolijk tjilpen. En ook helder en licht.
Interessant, viel de derde in, maar kan er nog iemand zo mooi zingen als wij?
Onzin, vast niet, nee! stemden alle drie vogeltjes unaniem in, fladderden op en vlogen weg.
Toen werd de Meester wakker. Hij dacht na… Het gesprek van de vogels had hem onrustig en geïnspireerd gemaakt. Hij kon het verlangen om te maken en te scheppen niet bedwingen, sprong op en begon aan het werk.
De Meester beklom de beboste berg aan de zuidelijke helling, daar waar de zon haar warmte royaal over alles uitstrooit. Hij zag een grote, sterke hazelaar en sneed uit een dikke tak een ronde kom. Hij spande twee snaren van paardenhaar, en het instrument begon zo langgerekt en klagelijk te klinken dat het hart ervan samenkneep. Toen weenden het bos en de bergen. Uit het niets kwamen wolkjes aanzweven en vielen er tranen uit de hemel… Zo somber en treurig zong het instrument.
Het leek zo eenvoudig: twee snaren en een houten lichaam, en toch klonk het als een menselijke krassende stem. Het zou niet in elke hand zingen, alleen in tedere en goede handen.
Lang keek de Meester naar zijn schepping en gaf het een naam, zoals ouders hun kind een naam geven. Hij noemde het kisyn-fandyr (van het woord „kis“, haar).
De volgende dag, daar waar drie rivieren samenvloeiden tot één stroom aan de voet van drie bergen, zag de Meester een machtige zwarte ceder. Hij ruiste met zijn harige takken.
De Meester koos een massief stuk hout en sneed er een driehoekige basis uit, die op een boog leek, en spande de snaren. Plotseling kwam de zon, die achter sombere wolken had verscholen, tevoorschijn. Recht voor de Meester landden twaalf stralende zonnestralen op de grond. Het leek alsof ze net uit een hemelse „zonneval“ waren gesprongen. Van de ene snaar naar de andere springend, begonnen ze te spelen…
En er stroomde een melodie op, teder, zonnig en golvend. Ze klonk zo dat alles rondom verstomde van verbazing. Het leek alsof het instrument de prachtige melodie zelf speelde, alsof een kracht het optilde en steeds hoger droeg, het heldere azuurblauwe hemelgewelf in.
Niemand durfde zich te verroeren, uit angst die stem te verjagen: de stem die over de heuvels en bergen rolde, zich over het smaragdgroene gras uitstrekte en in de hoge hemel klonk.
Een ongelooflijk wonder! dacht de Meester. Ik had nooit gedacht dat zonnestralen zulke bekwame musici kunnen zijn!
De Meester noemde het instrument fandyr, wat „muziek“ betekent.
Het derde instrument ontstond uit een rietstengel, waarin de Meester gaatjes maakte. Er klonk muziek zo licht en helder, alsof de bergwind haar speelde. De Meester noemde het instrument uadyndz, wat „adem“ betekent.
Zodra de uadyndz begon te spelen, gebeurde iets ongelooflijks: de rivieren traden buiten hun oevers, de hellingen van de bergen werden bedekt met een groen tapijt, op de weiden verschenen allerlei bloemen en er begonnen vlinders en bijen rond te fladderen. Beren ontwaakten uit hun winterslaap en kwamen uit hun holen. Het was echt de lente gekomen…
De Meester keek vol vervoering naar wat er gebeurde en sprak: „De klanken van deze instrumenten hebben de fârn, de hemelse zegen, in ons huis gebracht. Laat de toverachtige muziek, de fandyr, dan altijd klinken!“
Vanaf dat moment maakte hij zijn werk onder het spelen van melodieën. En die melodieën vormden zich vanzelf tot liederen, die alles prezen wat de Meester om zich heen zag: prachtige bloemen, kristallen bergen, heldere rivieren, blauwe meren. Alles wat leefde en groeide op de Alanische grond van zijn voorouders. De muziek zong over alles wat de ziel van de Meester vervulde.
In de klanken van de muziekinstrumenten (de fandyr, de kisyn-fandyr en de uadyndz), door de Meester gemaakt, vonden mensen troost wanneer het onheil hen trof. En wanneer hen iets goeds overkwam, uitten ze hun vreugde in het mooie geluid.
Daarom zeggen de mensen dat er liederen zijn voor elke gelegenheid, en dat er niemand is die in zijn leven geen eigen lied heeft gezongen.
Laat de toverachtige muziek, de fandyr, dus altijd klinken!
