در جنگلی متراکم و تاریک، میان درختان بلند و کهنسال، کلبهای کوچک قرار داشت. این کلبه بر سه پای مرغی ایستاده بود. تختههای فرسودهاش با خزه پوشیده شده بود، پردههای گلدار رنگ باخته بودند، و از دودکش روز و شب دود سیاه سیاهی بیرون میآمد. در این خانه یک مادربزرگ زندگی میکرد. خیلی وقت است که اینجا زندگی میکند، بیش از یکصد و پنجاه سال. همه این مادربزرگ را میشناسند، اما همه او را ندیدهاند. داستانهای زیادی درباره او نوشته شده است، آهنگهای بسیاری برایش سروده شده است، اما همهی آنها راستین نیستند. در این خانه کهن و متروک، در نگاه اول، بابا یاگای واقعی زندگی میکند.
در شب تاریک او نمیخوابد، چراغ در کلبهی پایمرغی روشن است. بابا یاگا با لشی نشسته است و چای میخورد. درباره زندگی تنهاییاش صحبت میکند:
بگو ببینم، لشی، تو دوست من هستی؟
آی بابا، تو کاملاً دیوانه شدهای. ما روحهای شریر دوست نداریم. هر کسی که از اینجا بگذرد، ما او را میترسانیم و در تنور میاندازیم.
پس تو، ای سبزرنگ، چرا شیرینیهای من را میخوری و چای را به لیتر مینوشی، اگر ما دوست نیستیم؟
خب، چطور دیگری؟ ما باید یکدیگر را کمک کنیم، وگرنه تنهایی در جنگل متراکم تلف خواهیم شد.
پس من در سالخوردگی هیچ دوستی ندارم. این چه حالی است!
تو، یاگا، با چیزهای بیهوده سر نزن. بهتر است هیزم را در تنور بیندازی، وگرنه خواهیم مرد. چای با مربا بخور و برو بخواب. فردا باید یک وانیاشکای احمق دیگر برایمان بفرستند. باید همه چیز را مثل همیشه انجام دهیم. من او را در جنگل تعقیب میکنم، و وقتی خسته شود، او را برای تو میفرستم. تو او را بخور و بخور و در تنور بیندازش. موافق؟
آه، لشی، من چه کار میتوانم بکنم. من وظایفم را میشناسم، سالها همین کار را میکنم.
خوب، پس خداحافظ، بابا یاگا، من برای استقبال از مهمان آماده میشوم.
روز بعد، بابا یاگا کاملاً بیقرار بود. تنور را خوب گرم کرد، کلوچههای خوشمزه برای وانیاشکا پخت، و این بار به طریقی خاص تلاش میکرد. حتی به جنگل رفت و گیاهان خوشمزه جمع کرد تا در چای بیندازد. نزدیک پنجره نشست، پرده را کنار زد و شروع به نگاه کردن برای وانیاشکا کرد. یک ساعت گذشت، دو ساعت، مهمان نیامد. بابا یاگا خسته شد و غمگین شد:
آه، صد سال است که همین کار را میکنم. اما چرا؟ نمیفهمم.
چشمانش را بست و خوابید. اگر صدای کوبش پافشاریآمیز در در نشنیده بود، تا شام خوابیده بود.
آیا کسی اینجا زندگی میکند؟ — صدای مردانهای ناشناخته پرسید.
بابا یاگا از خواب بیدار شد و تقریباً فراموش کرد که باید به مسافر پاسخ دهد. چشمانش را مالید و گفت:
در جنگل بایست، پشت به در، رو به خانه.
آیا نمیتوانید به سادگی در را باز کنید؟ — صدای مردانهای پافشاریکننده درخواست کرد.
در بار دیگر، بابا یاگا عصبانی میشد و مسافر را میترساند، اما این بار ناگهان و برای خود غیرمنتظره گفت:
میآیم، میآیم، عزیزم.
بابا یاگا در را باز کرد و مهمان را نگاه کرد. او شبیه وانیاشکای احمق معمولی نبود. نگاهش هوشمندانه بود، و پیشانیاش بدون کک نبود، و در دستانش دستهای از گلها بود.
آیا شاید در اشتباه آمدهاید؟ — مادربزرگ تصمیم گرفت از مسافر بپرسد.
شما بابا یاگا هستید؟ — مردی پرسید.
هیچکس مرا اینطور صدا نزده است... — بابا یاگا احساساتاش را کنترل نتوانست. همه «بابا» و «یاگا» میگویند، لشی حتی «کلاغ پیر» صدایش میکند. تو کی هستی؟ آیا وانیاشکای احمق؟
من وانیا هستم، اما احمق نیستم. وانیاشکا هوشیار. پدرم مرا به جنگل فرستاد تا تصمیم بگیرم درباره بابا یاگا چه کار کنم، چگونه او را شکست دهم. من این را صادقانه به شما میگویم، زیرا من نیت شکست دادن شما را ندارم. من برایتان گلها آوردم. البته لشی مرا در جنگل تعقیب کرد، اما به لطف او، من یک مرتع زیبا پیدا کردم که چنین گلهایی در آن رویا میدهند. — وانیاشکا هوشیار دستهی گلها را به بابا یاگا داد.
پیرزن گلها را گرفت و گیج شد. نمیدانست کجا بگذارد. گرد پنجره را پاک کرد، آب را در یک کوزه قدیمی ریخت و روی پنجرهسیل گذاشت.
بیا داخل. چای میخوریم. احتمالاً خستهای که در جنگل دویدی.
متشکرم، مادربزرگ، من با کمال میل چای را با شما میخورم و کلوچهها را میخورم.
بگو، کجا زندگی میکنی، با چه کار میزنی.
شاید بهتر است شما درباره خود بگویید؟ به این ترتیب میتوانم درک درستی از شما داشته باشم. در روستا میگویند شما «پیرزن شریر» هستید، اما من به حرفهای مردم اعتماد ندارم. آنها، بدون اینکه بدانند، چنین مادربزرگ زیبایی را بدنام میکنند.
آه، آه، چه میگویی، نوهام. آیا میشود بابا یاگای پیر را اینطور صدا زد؟ یکصد و پنجاه سال است که اینجا زندگی میکنم، اما هرگز به روستا نرفتهام. خودت میبینی، زندگیام ساده است.
میبینم، کلبهای راحت و دنج.
آه، دروغ میگویی، وانیاشکا، حتی اگر هوشیار هستی. کجا دنج است؟ ببین، گرد همه جا است.
خب، ما این را به سرعت درست میکنیم، — وانیاشکا گفت و از میز برخاست. — پارچهها و سطلها کجا هستند؟ میفهمم که خم شدن برای شما سخت است، سن محترم دارید. من الآن کفهای خانه را برایتان میشوم و گرد را پاک میکنم.
نه، نه، لطفاً نه، — پیرزن شروع به گریه کرد.
وانیاشکا خود سطل را پیدا کرد، آب ریخت، پارچه را گرفت و شروع به شستن کفها و پاک کردن گرد کرد. بابا یاگا به او نگاه میکرد و متعجب بود: چه جوانی شجاع، چقدر ماهرانه با پارچه کار میکند.
من، عزیزم، مهمانهای نادری دارم، خودت میفهمی. سالها در این دنیا زندگی کردم و هرگز دوستی پیدا نکردم، — او با غم آه کشید.
لشی چطور؟ آیا دوست شما نیست؟ — وانیا پاسخ داد و ادامه داد گرد را پاک کند.
آن سبزرنگ؟ او فقط میخواهد چای بنوشد و شیرینی بخورد. او میگوید روحهای شریر دوست ندارند... — پیرزن فکر کرد.
او یاد آورد که باید وانیاشکا را در تنور بیندازد، اما نمیخواست. گفتگو جالب بود. بابا یاگا تصمیم گرفت صبر کند، همیشه میتواند این کار را انجام دهد، اما شاید چنین گفتگوکنندهای دوباره پیدا نشود.
خوب، مادربزرگ، حالا همه چیز تمیز و دنج است. بیایید هیزم را در تنور بیندازیم، تا گرم هم شود.
تو، وانیا، واقعاً هوشیار هستی، — بابا یاگا شروع کرد با غم. — متشکرم برای کمکت و برای سخنان مهربان، اما شاید شنیدهای که یاگا با مسافران چه میکند؟
چطور نشنیده باشم، شنیدهام. شما آنها را با بیل در تنور میاندازید.
بله، میاندازم. خودت میفهمی، این کار من است. همه باید کار خود را انجام دهند. میفهمی؟
البته میفهمم. پس میخواهید مرا هم در تنور بیندازید؟
بله، اما مشکل این است که تو مرا خوشحال کردی. انسان خوبی هستی، دلم به تو گرم شده است، اما لشی مرا سرزنش خواهد کرد اگر تو را رها کنم، — بابا یاگا غمگین به وانیا گفت.
خب، اگر راه دیگری نیست، بیندازید، — وانیا بدون تردید گفت.
و چه؟ ترسی هم ندارد؟ فرار نخواهی کرد؟ نمیخواهی مرا فریب دهی؟ یکی اینجا بود که خود را روی بیل نشاند!
چطور میتوانم؟ اگر لشی شما را سرزنش کند، باید من در تنور برم. همه چیز را میفهمم. فقط میخواستم برایتان تشکر کنم برای مهماننوازی. و چای خوب بود، خوشمزه با گیاهان. خب، حالا چه میشود...
وانیاشکا هوشیار بیل را گرفت، هیزم را در تنور انداخت و شروع به بالا رفتن روی بیل کرد.
صبر کن! نمیتوانم اینطور.
مادربزرگ! نگران نباش، این کار شماست، همه چیز را میفهمم.
پایین بیا، فوری! — بابا یاگا فرمان داد.
نه، نمیآیم پایین، نباید برای من چنین جای خوبی را از دست دهی.
پایین بیا، به تو میگویم! این خانهی من است، هر کاری میخواهم میکنم. اگر میگویم تو را در تنور نمیاندازم، پس نمیاندازم! — بابا یاگا گفت و به سمت تنور رفت تا وانیاشکا را بیرون کند.
وانیا از بیل پایین آمد و گفت:
متشکرم، مادربزرگ یاگا، من مهربانی شما را فراموش نخواهم کرد، و ما لشی را با هم بیرون میکنیم.
و چطور فکر میکنی او را بیرون کنی؟ او در این جنگل مدتها بیشتر از من زندگی میکند، حتی با جارو هم نمیتوانی او را از اینجا بیرون کنی.
یک روش میشناسم. نمیتوانیم او را بیرون کنیم، اما میتوانیم او را راضی کنیم...
وانیاشکا هوشیار نقشهاش را برای اینکه چگونه لشی شریر را خوب کند، تشریح کرد. وانیاشکا و بابا یاگا برای آمدن لشی آماده شدند.
نزدیک شام، لشی نزدیک کلبهی پایمرغی ظاهر شد. به بابا یاگا رفت، اما او در را باز نکرد. لشی دور کلبه راه رفت و گفت:
تو چرا در را باز نمیکنی، پیرزن؟
ناگهان لشی صدای کسی را میشنود که روی تنه درخت با چوب میکوبد. این یک آیین باستانی است برای جذب لشی. او به سمت صدا رفت. دید وانیا و بابا یاگا ایستادهاند.
تو چه کردی، یاگا؟ چرا وانیاشکا را در تنور نیندازی؟ این درست نیست، رسم جنگل را نقض میکنی. من الآن برای هر دو شما مشکل ایجاد میکنم. شما را قلقلک خواهم داد.
لشی تازه میخواست جادوی خود را بر یاگا و وانیا نشان دهد، که دید لباسهای آنها برعکس پوشیده شده است. این حفاظت باستانی از روح جنگل است. او فهمید که نمیتواند کاری کند.
لشی عزیز، بیایید توافق کنیم، — وانیا گفت.
هنوز! من با وانیاشکاهای احمق مذاکره نکردم! و نمیخواهم!
او احمق نیست، او هوشیار است. لشی، لجباز نباش، بیایید توافق کنیم، چگونه میتوانیم با صلح زندگی کنیم. خودت خسته نشدهای از ترساندن مسافران؟ تو روح جنگل هستی، باید جنگل را محافظت کنی، از حیوانات مراقبت کنی، اما ما سالها با چیزهای بیهوده سر میزنیم، — بابا یاگا لشی را متقاعد کرد.
در حالی که بابا یاگا صحبت میکرد، وانیاشکا هوشیار شیرینیهای شیرین، نانهای خوشمزه و کلوچهها را از کیسهاش بیرون آورد و روی تنه درخت گذاشت. او در یک کتاب خوانده بود که میتوان لشی را به این طریق راضی کرد.
لشی هدایا را دید و گفت:
میخواهید مرا رشوه دهید، راضی کنید...
نه، پیرمرد، ما برای تو فکر میکنیم. تا خودت تصمیم بگیری که تو بیشتر دوست داری: مسافران را ترساندن یا با آنها توافق کردن.
آه، خوب، بیایید شیرینیهای شما را بگیریم. چه میخواهید در ازای این؟
لطفاً دیگر همه را در جنگل نترسانید و در تنور نیندازید. اگر مسافری گم شده است، میتوانید به او کمک کنید — راه خانه را پیدا کنید. و اگر انسانی با نیت بد به جنگل آمد، پس این کار شماست که تصمیم بگیرید چه کار کنید.
خوب، توافق کردیم، — لشی ناخوشیآمیز گفت و شیرینیها را جمع کرد.
من باید برم، خوشحال بودم که با شما آشنا شدم، — وانیا گفت و به یاگا و لشی نگاه کرد.
وانیاشکا، درباره مادربزرگ یاگا فراموش نکن، برای چای بیا. من کلوچهها میپزم، لشی را دعوت میکنیم. و تو برایمان بگو که مردم در روستا چطور زندگی میکنند.
البته، با کمال میل!
وانیاشکا هوشیار بدون حادثه به خانه برگشت و به پدرش گفت که امروز همه چیز در جنگل به روش جدیدی سازماندهی خواهد شد. هر کسی که با نیت خوب به جنگل برود، همیشه راه خانه را پیدا خواهد کرد. و اگر برای قارچ و توت رفت، باید لشی را راضی کند، شیرینی را روی تنه درخت بگذارد، سپس او او را به مرتع قارچ خواهد برد.
اما اگر کسی با نیت بد به جنگل آمد، آتش روشن کند یا سنجاب بگیرد — باید از لشی و بابا یاگا بترسد، آنها هیچ رحمی نخواهند داشت، خوشبختانه اگر بتوانند پاهایشان را نجات دهند.