Er was eens… nee, eigenlijk niet. Niemand woonde toen nog in dat bos bij de beek. Lang geleden, of misschien pas kort geleden, groeiden daar alleen onkruid, mos, dennen en sparren. Er renden geen eekhoorns over de smaragdgroene takken die hoog bij de hemel tot grote, ingewikkelde nesten en spinnenwebben verstrengeld waren, er sloop geen sluwe lynx door het kreupelhout, en er brulden geen machtige elanden met hun grote gewei. Er floten geen vogels die al voor zonsopgang met elkaar praatten en de komst van een nieuwe dag aankondigden.
Het was stil en leeg in het bos. De beek stroomde zwijgend voorbij en droeg in de herfst alleen de gevallen bladeren van treurige wilgen met zich mee, die boven het water hingen en op de lente wachtten.
In de winter, stevig dichtgevroren en zorgvuldig bedekt met de tweede of misschien de zevende sneeuw, zag de naamloze en eenzame beekje geen enkel spoor van iemand. Geen mooie vos die als een vonkje tussen de takken door schoot, geen klein konijntje dat zich verstopte voor de meedogenloze roofster van het bos. Alleen de vissen zwommen in de troebele diepte en staarden stomp naar de halfdoorzichtige waterplanten, zo groen als moeras.
Maar op een dag klonk er in die streek het geroezemoes van mensenstemmen, het geklepper van hoeven op de bevroren grond, het gekap van een bijl tegen een dennenstam en het gekraak van ijs dat met een ijspriem werd doorgeboord en onder water verdween. Mensen kwamen naar dit gebied. Het waren er niet veel, misschien tien of twaalf. Ze droegen warme jassen van dieren die dit bos tot dan toe niet kende, en ze begonnen kleine huisjes langs de oever te bouwen. Op de eerste dag hakten ze al tien dennen om, en de stronken staken scherp af tegen het bos achter hen.
Nadat de mensen waren gekomen, kwam het bos tot leven, want de nieuwkomers brachten het leven met zich mee. Er verschenen kleine veldmuizen en konijntjes, mezen, goudvinken en auerhoenders vlogen rond, uilen met pluimpjes op hun kop riepen 's nachts, en soms brulde ergens een verontruste beer.
Lange tijd leefden de mensen op dit land, en de nederzetting groeide. Van kleine aardhutten, zo klein dat je je er nauwelijks kon omdraaien, gingen de bewoners over naar tweelaagse houten huizen, gebouwd van sparren en dennen. De geur van naaldhout bedwelmde en voerde je terug naar een tijd waarin niemand nog in dit paradijs was geweest. De kachels rookten en bakten lekker brood van rogge die op vruchtbare grond groeide, en er was stamppot met groenten die in de herfst waren ingelegd, gebakken vis en bessensap.
En toen kwam op een dag een vreemde man het dorp binnen met een klein koffertje. Al moet je 'binnengekomen' eigenlijk niet te groot zeggen. Duizenden kilometers te voet af te leggen zou nauwelijks lukken, en het kost veel tijd. Eerst reisde de man met de trein en dacht hij, luisterend naar het ritmische getik van de wielen, aan zijn belangrijke opdracht. Daarna stapte hij op een veerboot en viel in slaap. En pas 's ochtends moest hij met een oude, heel oude auto naar het dorpje rijden.
Eenmaal aangekomen haalde hij een notitieboekje en een pen uit zijn koffertje. Hij liep langs elk van de dertig huizen in het dorp, klopte op de deur en stelde steeds dezelfde vraag:
Goedendag. Ik kom uit de stad, en ik heb hier zaken te doen in dit dorp. Mag ik vragen hoeveel mensen er in dit huis wonen? Waarmee verwarmt u uw huis?
En iedereen antwoordde. Sommigen deden dat met tegenzin en in één woord, anderen begonnen een lang verhaal te vertellen, maar de man onderbrak hen beleefd maar beslist en vroeg of ze alsjeblieft precies op zijn vraag wilden antwoorden. Nadat hij iedereen had ondervraagd, vertrok hij meteen.
Dit is een ramp! Waarom is er in zo weinig huizen gas? zei men tijdens de vergadering over de gasaanleg.
Waarschijnlijk zijn ze gewend om op hout te stoken. Het is lastig om er aan te wennen en het onder de knie te krijgen, en dat hele gedoe… Het duurt lang en is vervelend, bovendien zijn er bijna alleen oude mensen. Waarom zouden ze dat willen?
Maar hout is helemaal geen optie. We moeten het gas aanleggen. Zo kan het niet, mensen! Ze moeten toch kunnen leven!
Dat hebben we al eens geprobeerd, zei de man die naar het dorp was gereisd, terwijl hij opstond. Hij legde een map op het bureau van de baas en zei: Iedereen die hierop toezicht hield is op mysterieuze wijze in het bos verdwenen. Men zegt dat er een of ander kwaad in het bos rondwaart. Niet dat ik in boze geesten geloof, maar de feiten spreken voor zich. We moeten iets bedenken, dat begrijp ik. Kijk maar! Ze verdwenen ongeveer op de dagen dat de leidingen werden gelegd. Al twee weken zoeken ze naar hen, en misschien nog langer, maar ze kunnen ze niet vinden.
De man ging weer zitten, en de algemeen directeur dacht na. Hij krabde zich achter het oor en zei ten slotte peinzend, alsof zijn gedachten ver hiervandaan waren:
Nou… we zullen het bekijken. De vergadering is afgelopen, zei hij, nam de map van tafel en verdween stilletjes uit de kamer, met een beetje schuivende voeten. Iedereen volgde hem.
Een week later kwam er uit de stad een kleine ploeg arbeiders naar het dorp. Ze groeven snel met schoppen in de grond, alsof ze iets wilden uitzoeken, en vertrokken weer. Tijs of Gerrit, een van hen, zag en hoorde wel dat de arbeiders naast grondmonsters ook van alles berekenden en over buizen praatten.
O, goeie genade, wat gebeurt hier toch? Er komt nog meer, zuchtten de oudjes, maar ze gingen weer over tot hun gewone bezigheden: houtkloven, vissen, jagen en wanten met sokken breien.
En de kinderen renden honderd keer per dag naar de plek waar de werklui met veel moeite maar niet erg handig een metalen ding hadden begraven. Iedereen vroeg zich af wat er nu zou gebeuren, maar niemand raakte het voor de zekerheid aan. Wie weet wat het is, het kan je duur komen te staan. Misschien is het iets belangrijks.
En inderdaad, na enkele dagen kwamen er nog meer mensen, en de man met het koffertje kwam opnieuw. Zijn ogen straalden van een idee, maar de mensen konden niet begrijpen welk idee dat was. Hij liep nu voor de tweede keer langs de huizen en stelde steeds dezelfde vraag:
Zeg eens, waarmee verwarmt u uw huis?
Met hout, antwoordden allen, wie hij ook vroeg.
Begrepen, ik schrijf het op, zei de man, en inderdaad verschenen in het notitieboekje een naam en een adres.
Wat wil hij toch? dachten de mensen terwijl ze de deur achter hem sloten.
En hij liep verder, neuriënd voor zich uit, en was zeer tevreden. Zijn werk hier was gedaan, en het enige wat nog restte was de resultaten aan de werklui te geven, die op hun beurt ook hun taak uitvoerden: het leggen van buizen. Veel, heel veel lange buizen en buisjes, als bloedvaten, liepen door de hele nederzetting. Uiteindelijk werden de buizen ook onder de huizen gelegd.
En toen leken de mensen wel gek geworden: ze begonnen de kachels uit de huizen te halen. Nu was het genoeg voor de bewoners, en ze gingen de man met het notitieboekje opzoeken om het uit te zoeken. Maar die vertelde alles over de gasaanleg: zo en zo, we leggen gas in de huizen aan, dan wordt het makkelijker om te koken en te verwarmen. Iedereen keek hem wantrouwig aan, maar ging weg. Later zouden ze wel uitzoeken wat hij hier allemaal uitspookte.
De man wilde naar huis gaan. Hij woonde bij een oude man, en betaalde zijn huur met brandhout. Toen stak er plotseling een wind op, zo sterk dat de man bijna drie meter opzij werd geblazen. Hij hoorde iemand uit het bos komen lopen, zo zwaar dat de takken kraakten en de vogels van de takken vielen. De man werd bang, maar liep toch door. En toen, kijk! Tussen de bomen flikkerden ogen!
Eindelijk kwam de Donderaar tevoorschijn. Een forse kerel, twee meter lang, met armen als bomen, vurige ogen, een muil waarin je zonder moeite kon verdwijnen, helemaal bedekt met mos en naalden, met takken begroeid, zo dat je zijn gezicht niet kon zien.
Wat?! Je bent aan het rondlopen om de bewoners met gas bang te maken! riep de vreemdeling luid. Ga toch weg van hier met je bende!
W-wie bent u? vroeg de man, stotterend en angstig.
Wie denk je? Ik ben de Boskabouter.
Dus u bent de reden dat mensen verdwijnen? zei de man, nu al vastberadener.
Ja! Waag het niet om mijn gebied binnen te dringen! Dit is mijn land en mijn bos! En wie gaat er in het bos hout hakken met jullie gas? Niemand! Ga maar terug naar je stadje! Anders ga je met mij het bos in, en blijft er een been onder een struik liggen, een arm onder een spar, en je dwaze hoofd sleept de wolf weg, bromde de Boskabouter en lachte, waarop de naalden van een dichtbijgelegen spar allemaal afvielen.
De man deinsde achteruit. Hij leek een mierenhoopje naast de enorme en angstaanjagende Boskabouter, die al klaar was om hem met zijn lange armen te grijpen en mee te sleuren naar de diepe, donkere taiga.
De Boskabouter zweeg en stampte met zijn houten been op de grond. Meteen kroop er uit de aarde allerlei kruid omhoog, dat zich om de benen van de man begon te winden. Steeds hoger kropen de planten omhoog, tot de gordel van de man niet meer te zien was…
Boskabouter! Stop dit onmiddellijk! klonk er achter hem een irritante stem, en er kwam een geur van moeras en rotte vis.
Kikimora! Verdorie, oude heks… Wat wil je? Hij komt ons bos bekijken! Zo kan het niet, echt waar! Laat hem dan maar verdwijnen in die grond waar hij voor kwam!
Zo is het ook weer niet, maar luister naar mij… en stop eindelijk met hem te wurgen! Hij is onschuldig en bouwt zelf niets. Hij zit alleen maar in zijn hokje, versleet zijn broek en drinkt thee.
Het kruid zakte weer in de grond, en de Boskabouter draaide zich om naar de moerasheks. Nu zag ook de man haar goed. Donkere, ongewassen haren, al eeuwen oud misschien, bijeengebonden met een vuile bordeauxrode lint, groeiden in plukken. Haar groenachtige jurk hing in flarden, en door de scheuren kwam donkere, ruwe huid tevoorschijn.
Een kromme vinger wees recht naar de arme gast van dit ongelukkige dorpje. Haar gebogen rug deed de moerasvrouw op een garnaal lijken, en haar grijze, waterige ogen bekeken beiden zorgvuldig: de man en de heer van het bosdomein.
Hij is onschuldig, zei de Kikimora nog een keer. De Boskabouter sloeg zijn ogen ten hemel en vroeg geeuwend:
Wat wil je? Waarom ben je gekomen?
Haal de mensen niet meer weg. En laat deze man gaan. Ze doen goed werk.
Waar is het goede dan?! riep de Boskabouter weer uit. Waar is zoiets ooit gezien?! Waar heb je zoiets ooit gehoord?! Zomaar, zonder reden…
Luister dan eindelijk, oude boomstronk! riep de Kikimora boos, waarop de Boskabouter een stukje achteruit stapte, een jonge boompje uit de grond trok en het naar haar gooide. De moerasvrouw ontweek deze verraderlijke en plotselinge aanval, maar ging door met praten:
Wacht even, je bent niet meer tweehonderd jaar oud! Krijg je een hartaanval, wat ga je dan doen? Ik heb geen kikkers meer, je hebt ze allemaal opgegeten, vervloekte rover! Ach, als je me nog eens tegenkomt, dan… en de Kikimora dreigde de Boskabouter met haar vuist. Die zweeg en zuchtte.
Praat maar, zei hij, en uit de grond trok hij een stronk omhoog, waarop hij ging zitten als de Denker van Rodin.
Ze brengen goeds. Zo wordt het voor de mensen makkelijker om te koken en om op koude nachten warm te blijven. En wat jou betreft, en je eenzaamheid…
We zetten je op de lijst van het Sprookjesnetwerk van Nederland! riep de man plotseling uit, en hij lachte als een gek.
Wat een gek! reageerde de Boskabouter.
Je had hem niet moeten bang maken, rotzak!
Zachtjes nou! Praat, maar niet zo wild.
En de man ging verder:
Kortom. We hebben zo'n project, waarbij mensen door het land reizen en sprookjes en allerlei goede dingen delen. En over jou gaan heel veel mensen iets horen. En ze brengen je cadeautjes, hè? Lekker toch, hè?
Goed… zei de Boskabouter langzaam. Het wordt wel eenzaam voor mij, alleen met de beestjes en vogeltjes. Ik wil wel contact. Con-tact! En met het kwaad is er geen contact mogelijk, alleen maar strijd. De duivels in de poel worden soms zo woedend dat je ze nauwelijks tot rust kunt brengen, en dan vliegen er nog die vervloekte adders rond, waar je achteraan moet met een fakkel, en dan… oei… een echte ramp! Als Maara terugkeert uit de eindeloze steppen, is het hek van de dam! Het hele rivier-, bos- en moeraskwaad verzamelt zich om haar te verdrijven!
Luister, zei de man plotseling, laten we ze allemaal opschrijven! Hoeveel sprookjes zijn dat wel niet!
En het gas dan?
Dat leggen we aan, zeker weten! Mensen gaan vis bakken, pannenkoeken en roggebrood bakken, spelen op de accordeon en de fluit, en vertellen de kinderen sprookjes.
Wat fijn! lachte de Kikimora schel. Want van dat gas in het moeras kan ik al bijna niet meer ademen.
Wacht even, mevrouw Kikimora. Heeft u in het moeras ook dat gas?
Ja, en wat maakt jou dat uit?
Wij moeten de buizen van ver uit de stad hierheen leggen. Maar hier is het zo dichtbij, bijna binnen handbereik!
Aha, zei het gedrocht in koor.
Ze lieten de man gaan, en hij ging naar huis om het sprookje op te schrijven en het rapport aan de baas te sturen.
Toen hij terugkwam, werd hij in het dorp ontvangen als een van de familie, en hij bleef er wonen, met een nieuw gasfornuis en een verwarming. Naar de stad ging hij nog vaak, en de sprookjes die hij daar vertelde, heb ik jullie nu doorverteld.
Zoals ze zeggen: hiermee is het sprookje ten einde, en wie heeft geluisterd, moet naar het bos gaan om zelf kennis te maken met die Boskabouter. Hij vertelt nog veel meer interessants over dit goede, rijke land vol legendes en verhalen.