Żył sobie w lesie mały zając. Długouszy, szybki, zwinny, ale miał jedną wadę — narzekał na wszystko na świecie. Dlatego właśnie w lesie przezwano go Narzekaczem. Trudno było narzekającemu zającowi żyć z innymi zwierzętami. Każdego dnia wszystko mu się nie podobało. Wschodzi słoneczko jasne, zaglądające do zająca przez okno, a on leży w łóżku i tylko mruczy:
Uch, słońce takie jasne, aż oczy mnie ślepią. Gdyby tylko szybko przyszły chmurki i je zasłoniły! — i przykrywa się kołdrą przez głowę.
Innym razem mama zająca upiecze piroги z marchewką i kapustą. Piroги syte, aromatyczne, wszyscy leśni sąsiedzi przybiegają spróbować kawałek i chwalą mamę zająca. A Narzekacz znowu jest niezadowolony:
Piroги oczywiście smaczne, ale tyle się najadam, że nie mogę pójść na spacer. Nawet ze stołu nie potrafię wstać. Oj-oj!
Zebrali się kiedyś leśni zająćki, aby urządzić wyścig. Żeby dowiedzieć się, kto jest najszybszy w całym lesie. Ale narzekającego zająca nie zaproszono: i tak by mu się nie podobało. Dowiedział się o tym Narzekacz i obrażył się, bo bardzo lubił biegać i był najszybszym i najzwinniejszym zającem na całym świecie. A jego nie zaproszono. Idzie zając przez las i narzeka sobie pod nosem:
Pogoda zła, ścieżka za wąska, drzewa strasznie wysokie, buty mnie ocierają, chce mi się jeść...
I tak się zagubił w narzekaniu, że nie zauważył, jak wszedł głęboko-głęboko w las. Zając często spacerował po lesie, ale tylko po znanych ścieżkach i nigdy nie odchodził daleko od domu. I nie było po co chodzić w głąb lasu. Wszystkie zwierzęta mieszkają na skrajach, w głębi lasu nie chodzą.
Tylko wilki i lisy czasami tam polują. Rozejrzał się Narzekacz i zrozumiał, że nie wie, jak wrócić do domu. Zajączkowi zrobiło się straszno, to gałąź skrzypnie za nim, to liście szeleśćą, i wydaje mu się, że wszędzie czai się niebezpieczeństwo. Zając nastawił uszka i słyszy — przed nim za drzewami ktoś idzie. Schował się za grubym pniem świerka i patrzy przez gałęzie.
A obok przechodził chudy, siwowłosy staruszek w zabawnym futrzanym kapeluszu. To był lokalny leśniczy. Mieszka w chatce i pilnuje lasu. Każde zwierzę zna z imienia i nie pozwala mu się skrzywdzić. Zwierzęta też kochają leśniczego, ale nikt nie wie, gdzie stoi jego chatka. Niektórzy nawet myślą, że jest czarodziejem i nigdzie nie mieszka, a sam zmienia się w leśne zwierzę i chodzi po lesie.
Narzekacz poznał leśniczego i wybiegł mu naprzeciw.
Dziadku leśniczy, zgubiłem się! — powiedział ze smutkiem.
Narzekacz? Jak tu się znalazłeś? Nie spodziewałem się cię spotkać w takiej głuszy, — powiedział zdziwiony leśniczy.
Uciekłem do lasu, bo byłem smutny, że zająćki nie zaprosiły mnie do wyścigu. A potem nawet nie zauważyłem, jak się zgubiłem. — opowiedział staruszek zając.
No tak... — zastanowił się leśniczy, — ty mieszkasz na skraju lasu? Teraz masz daleko do domu, a już się robi późno. Wiesz co, przespij się dzisiaj u mnie w chatce, nakarmię cię, ogrzeję i przygotuję ci łóżko, a rano odprowadzę cię do domu.
Jak to u was? A wy przypadkiem... — zawahał się zając, — wy przypadkiem w chatce mieszkacie?
Oczywiście, a gdzie indziej! Stoi tu niedaleko. Trzeba lepiej pilnować tej części lasu, dlatego tu się osiedliłem.
Wtedy się zgadzam! — uśmiechnął się zając.
Droga do chatki leśniczego była krótka. Przeszli przez gęsty las i znaleźli się na małej polance. Wchodząc do domu, Narzekacz rozejrzał się i powiedział:
Tak, niezły u was domek, ale mógłby być większy... Jak my tu się zmieścimy?
Jakoś się zmieścimy, — uśmiechnął się leśniczy, — Będziesz pić herbatę?
Oczywiście!
Leśniczy rozgrzał samowar i nalał sobie i zającowi po dużej filiżance aromatycznej herbaty ze ziolami. Zając łyknął herbaty i mówi:
Oj, za gorąca, aż mi język oparzyła!
Leśniczy przyniósł zimnej wody i rozcieńczył zającowi herbatę. Zając łyknął jeszcze raz i znowu zaczął narzekać.
Herbata smaczna, aromatyczna, ale po co takie duże filiżanki? Takiej nie wypiję, a szkoda by było wylewać. I za słodka.
Będziesz jeść kolację, Narzekacz? — tylko tyle odpowiedział leśniczy.
Będę!
Leśniczy przyniósł piroги z ziemniakami, kompot z leśnych jagód i specjalnie dla zająca wyjął dżem marchewkowy. Zając najedł się do syta, ale nie przestawał narzekać:
Piroги z ziemniakami, gdzie to się widuje! U mojej mamy z kapustą — to tak. Piroги z kapustą powinny być, a z ziemniakami to niedobrze. Kompot kwaśny, a dżem...
A dżem, to możesz nie jeść, — nie dał zającowi dokończyć leśniczy.
Nie, oczywiście go zjem, ale jest za pomarańczowy.
Po kolacji leśniczy przygotował zającowi łóżko, dał puchową kołdrę i poduszkę. Zając się położył i długo nie mógł zasnąć — przewracał się i narzekał przy tym:
Oj, jak niewygodnie, materac twardy, kołdra ciężka, a poduszka za miękka.
A leśniczy nie poszedł spać, usłyszał, jak zając znowu narzeka i postanowił go ukarać. Bo zwierzęta miały rację, on naprawdę był czarodziejem. Tylko nie potrafił zamieniać się w zwierzęta, ale czarował zaklęcia lepiej niż ktokolwiek. Kiedy zając zasnął, staruszek podkradł się do jego łóżka i zsłał mu specjalny sen.
Zając we śnie zobaczył swój domek na skraju lasu, mamę i innych zająćków. Radośnie pobiegł do domu, chciał powiedzieć, jak się cieszy, że wrócił, opowiedzieć, że był w chatce leśniczego i pili razem herbatę, i o zająćkach, którzy go nie zaproszili do wyścigu, ale kiedy otworzył usta, zrozumiał, że nie może powiedzieć ani słowa.
Mama go obejmowała, a on otwierał i zamykał usta. Tak bardzo chciał podzielić się wiadomościami z mamą, ale bez względu na to, jak się starał, nic mu nie wychodziło. Zając się bardzo przestraszył i obudził się ze łzami. Było już rano, leśniczy pił herbatę przy oknie, i zając postanowił zapytać go o ten dziwny sen.
Dzień dobry, Narzekacz, jak ci się spało? – zapytał staruszek i się uśmiechnął.
Zając opowiedział swój niezwykły sen, a leśniczy mu odpowiada.
Widzisz, kiedy mogłeś mówić, ciągle narzekałeś i nie ceniłeś tego, co inni dla ciebie robią. A kiedy straciłeś możliwość powiedzenia słowa, to się zasmucił. Może więc nie warto narzekać na głupstwa? Każde słowo ma swoją wartość.
Tak, teraz wcale nie chcę narzekać! — potwierdził słowa zająca.
Wtedy pij herbatę, — zaproponował leśniczy. A sam nie włożył cukru do herbaty zająca. Postanowił sprawdzić, co powie. Czy będzie narzekać, czy nie.
Zając łyknął herbaty i skrzywił się. Ledwie chciał powiedzieć leśniczemu, że herbata nie smaczna i brakuje cukru, kiedy wspomniał straszny sen i mówi:
Dziadku leśniczy, dziękuję za gościnę, za nocleg i za herbatę z piroгami. A mogę prosić o trochę cukru?
Leśniczy się roześmiał, przyniósł dżem, bułeczki i cukier. I mówi:
Widzisz, zającu, nie trzeba narzekać, można po prostu poprosić. Jesteś mądry, że to zrozumiałeś. Chodź jeść śniadanie, a potem odprowadzę cię do domu, żebyś się znowu nie zgubił.
Kiedy zając skończył jeść, jeszcze raz podziękował leśniczemu. Drogę do domu znaleźli szybko, dziadek dobrze znał wszystkie ścieżki w lesie. Zając był bardzo szczęśliwy, że wrócił, objął mamę, która się bardzo martwiła i wszystko jej opowiedział. Tylko o śnie postanowił milczeć. To była ich tajemnica z dziadkiem leśniczym.
Od tamtego dnia zając nie marnował słów. Zaczął radować się drobiazgami i nie zapominał mówić "dziękuję". A kiedy zwierzęta zobaczyły, że Narzekacz się zmienił, zaczęły go częściej zapraszać na spacery, a nawet zaproponowały mu udział w wyścigu. Zając przybiegł pierwszy. Wkrótce przezwano go Zającem Szybkim, a o starym przezwisku wszyscy dawno zapomnieli.