Wszystko zaczęło się od tego, że się urodziłem. Mama-suka wylizała mi główkę i grzbiet, po czym położyła mnie obok siebie. Pierwszym zapachem, jaki poczułem w życiu, był jej zapach, a pierwszym smakiem, jaki poznałem, smak mleka, ciepłego i słodkiego.
Mniej więcej w dziewiątym dniu – jak potem opowiedziała mi mama – zacząłem cokolwiek słyszeć, a dwa tygodnie po urodzeniu otworzyłem prawe oczko. Lewe, oczywiście, też, ale kilka dni później. Wtedy ledwie potrafiłem odróżnić światło od cienia. A dopiero po czterech tygodniach zacząłem rozpoznawać kolory i kształty przedmiotów.
Wtedy też obudziło się we mnie nowe uczucie – to, co ludzie nazywają ciekawością. Gdy byłem jeszcze szczeniakiem, wydarzyło się coś, co wpłynęło na moje życie i wzbudziło zainteresowanie nauką.
Mieszkałem u akademika Iwana Pietrowicza. Pewnego dnia jego córka Wierka puszczała bańki mydlane. Zanurzała długą, cienką jak igła słomkę w małym pojemniczku z wodą z mydłem i dmuchała. Bańki były najpierw małe, nie większe od mojego nosa, potem robiły się coraz większe, bardziej imponujące, i to już nie była bańka, tylko bańsko!
Dziewczynka machnęła słomką jak czarodziejską różdżką i bańka poszybowała, niesiona wiatrem, gdzieś w stronę dużej, jak dom, brzozy. Słońce igrało na jej przezroczystych bokach i przez nią było widać wszystko. I wtedy zauważyłem coś dziwnego. Jakby nie jeden kolor, ale wiele. Było ich siedem. Przelewały się jeden w drugi na przezroczystej „skórce” bańki i było to tak urzekające, że na chwilę zamarłem. A potem spróbowałem złapać to piękno, żeby przynieść je i pokazać mamie.
Napiąłem łapy, zamachałem ogonem i jakby sama ziemia dodała mi sił, by podskoczyć w górę. Nigdy nie skakałem tak wysoko jak tego dnia. Już szykowałem się, by poczuć przedmiot, którego wcześniej nie znałem, szykowałem się, mocno zaciskając zęby, by zanieść nieznane piękno ukochanej mamie. Ale poczułem tylko na języku i na mojym czułym czarnym nosie gorzkawy smak mydła i usłyszałem śmiech dziewczynki.
Zaszczekałem, wywołując tym kolejny wybuch dźwięcznego dziecięcego śmiechu. Tak powtarzało się kilka razy, ale wielobarwne piękno ciągle mi umykało i nigdy nie dawało się złapać. Dokładniej – w zęby.
Na moje szczekanie przyszedł sam akademik. Pogładził brodę, usiadł na schodku, posadził córkę na kolanach i, śmiejąc się, zaczął opowiadać:
Widocznie Tobiasz zobaczył tęczę. I właśnie chciał ją złapać.
Tato! A co to jest tęcza?
Akademik zamyślił się na sekundę, a potem spojrzał na mnie:
Słuchaj! Może ci się to przyda.
Następnie odwrócił się do dziewczynki. Podszedłem bliżej i usiadłem u jego stóp.
Tęcza to załamanie i odbicie światła w maleńkich kropelkach wody, jak ziarenka maku, unoszących się w powietrzu. Chodzi o to, że promień białego światła składa się z różnych kolorów – kolorów tęczy. Lecą razem, ale gdy na ich drodze pojawi się kropelka, rozbiegają się i powstaje siedem promyczków. Jakby kropelka je kłóciła. A jeśli takich promieni jest dużo, powstaje wielka i piękna tęcza. Na przykład po deszczu.
Uważnie słuchałem, a na koniec wykładu akademika cicho zaszczekałem, dając znać, że zrozumiałem i zapamiętałem. Potem biegałem po naszej ogromnej działce, na którą na lato przyjechał akademik z rodziną. Oczywiście zabrał i mnie.
Działka była po prostu ogromna, chociaż być może wydawała mi się taka tylko z powodu moich własnych rozmiarów. I wtedy, biegnąc, natknąłem się na potwora. Był mały, czarny, z długimi kolcami i rzędami białych kropek wzdłuż ciała. Pełzał po liściu pokrzywy. Nieznajome na parzącej pokrzywie na pewno lepiej nie dotykać!
Zawarczałem, a stworzenie się zatrzymało, podkuliło maleńkie pomarańczowe łapki pod siebie i prawie zwinęło się w kłębek. Ucichłem, a po kilku minutach powoli ruszyło dalej, wolno przestawiając swoje strasznie malutkie nóżki. Przestraszyłem się, ale postanowiłem nie uciekać, tylko śledzić potwora.
Straszny zwierzak nie tylko się przemieszczał, on jadł liść. Łapczywie, skupiony, dużo. Wciąż, jak żółw, pokonywał łodygę, a po chwili zwinął się w coś dziwnego. Kokonik. Zielona grudka zawisła na łodydze i ucichła. Dotknąłem jej nosem. Nieżywa, nie ruszała się. Tylko lekko się zakołysała od mojego uderzenia. Postanowiłem nie prowokować tego czegoś i odbiegłem na bezpieczną odległość, a za pół godziny zupełnie zapomniałem o tym.
Po kilku dniach przyszedłem – zupełnie przypadkiem – w to samo miejsce i zobaczyłem, że kokon (mama powiedziała mi, jak się to nazywa) pociemniał i zmiękł. Podszedłem i obwąchałem go, i stwierdziłem: tajemniczy przedmiot nie ma żadnego zapachu. „Dziwności nie ubywa – pomyślałem – lepiej odejdę, skoro nie wiem, co to za cudo”.
A następnego ranka kokonik się otworzył. Znalazłem się tuż obok, przebiegając piąte kółko po naszym trawniku, i obserwowałem, jak z tej grudki, jak listek z pachnącego pąka topoli, wykluwa się motyl. Był bardzo piękny!
Dwa jasnopurpurowo-truskawkowe skrzydła z dwoma małymi czarnymi pasami i niebieskimi plamkami na każdym. Te kropki zdawały się śledzić cię, dokądkolwiek byś nie odszedł. Mimo to nie znikały moje pytania. Jak ten motyl się tam znalazł? Dlaczego? Skąd? Pytań było więcej, niż mogłem udźwignąć!
Iwan Pietrowicz! – zaszczekałem, patrząc na akademika. Ten oderwał się od papierów i przykucnął, żeby lepiej mnie widzieć.
Co się stało? Wzywasz mnie dokądś?
Hau!
Czyli tak. No, chodźmy. Pokażesz, co cię tak zdziwiło.
Gdy przyszliśmy, od razu spojrzał na motyla. Ten prawie wydostał się ze swojego kokonika i szykował się, by zbiec z miejsca zbrodni.
Sprowadziłeś mnie, żeby pokazać, jak rusałka pawik wykluwa się z kokonu?
Hau!
Czy będzie ci ciekawie słuchać o motylach?
Hau!
Patrz. Najpierw takie same motyle składają jaja na roślinach, najczęściej na pokrzywach albo malinach. Potem wylęgają się z nich gąsienice. Małe, pełzają jak robaczki, ale różnią się rozmiarami, kolorami i kształtami. Gąsienice pełzają po liściach i je zjadają. A potem znajdują ukryte miejsce i zwijają się w poczwarkę. W środku poczwarki zachodzi wiele skomplikowanych procesów i w końcu wychodzi z niej piękny motyl. Tak jak ten. To brzmi jak bajka, prawda?
Akademik podłożył palec pod łapki motyla. Ten powoli postawił kroki i ruszył po jego dłoni, przestawiając swoje cienkie łapki z haczykami na końcach. A potem rusałka pawik nagle zatrzepotała bezgranicznie pięknymi, ale zarazem kruchymi skrzydłami i uniosła się w powietrze.
Spojrzałem najpierw na motyla, a potem na Iwana Pietrowicza, jakbym mówił: „A dokąd ona poleciała?”. Akademik zrozumiał moje pytanie i odpowiedział, patrząc za odlatującym pięknem.
A teraz poleciała posmakować nektaru z kwiatów, żeby potem znów złożyć jaja. To cykl życiowy motyla. Taki już jest. Wiesz, dlaczego gąsienica tego motyla jest kolczasta? To obrona przed drapieżnikami. Ptak albo owad zjadający inne owady nie powinien jej zjeść, więc ona się broni, jak może. Niektóre owady zmieniają barwę na jaskrawą i rzucającą się w oczy, żeby powiedzieć: „Nie dotykaj mnie, pożałujesz!”. A inne, przeciwnie, maskują się w otoczeniu, by być mniej widoczne. Rusałka pawik to bardzo jaskrawy i piękny motyl. Ale to, czym się zachwycamy, tak naprawdę służy za ochronę przed wrogami.
A potem na mój nos spadła pierwsza kropla. Potem druga, trzecia, piąta, trzydziesta szósta, a dalej już się pogubiłem i straciłem rachubę… Dlatego szybko schowałem się pod daszkiem, a potem w domu. Deszcz stukał w dach i było dobrze. Uspokoiłem się i zasnąłem pod ciepłym bokiem mamy.
Gdy wyskoczyłem z domu, kiedy deszcz się skończył, zacząłem turlać się po mokrej trawie. To było strasznie zabawne i nie zauważyłem, jak zjechałem aż do starej drewnianej ławki, która stała na naszym podwórku. Uderzyłem plecami i wpadłem z ciekawością w coś niewytłumaczalnego. Chodziło o to, że mocne metalowe gwoździe, którymi nóżki ławki były przybite do siedziska, zrudziały! I znów pytania: „jak?”, „dlaczego?”, „z jakiego powodu?”.
Zawarczałem i tupnąłem łapką. Niezrozumienie i konsternacja kłębiły się we mnie, przekraczając wszelkie granice rozsądku. Najpierw zrudziały gwoździe, a potem co? Ławka? Trawa? Działka?
Dwaj synowie Iwana Pietrowicza – Władek i Witek – zobaczyli mnie i podeszli zobaczyć, co tak przestraszyło i zaniepokoiło małego szczeniaka. Ale kiedy podeszli, pierwszy się roześmiał, a drugi zajął się dokładnym oglądaniem ławki.
Pewnie dopiero teraz zauważył ławkę! – chichotał Władek, padając na zimną mokrą trawę i trzymając się za brzuch.
Nie – stanowczo odpowiedział Witek – tu jest coś innego. Ale co? Zgniłe stare deski? Zmurszały i mogą pęknąć, jeśli na nich usiąść?
Wrr!
Czyli nie. Może gwoździe? Coś z gwoździami?
Hau!
Ach, o to chodzi. Po prostu stare zardzewiałe gwoździe. Pora je wymienić, masz rację. Dawno już pora.
Wrr!
Nie chodzi o to? A! Już rozumiem. Ty przecież widziałeś te gwoździe normalne, prawda? Prawda. To znaczy, chcesz wiedzieć, dlaczego się zmieniły?
Hau!
A zrozumiesz? – przykucnął Witek.
A ty wytłumacz tak, żeby zrozumiał – znów roześmiał się Władek, poszedł się przebrać, bo jego ubranie po upadku wyglądało nieschludnie.
Witek usiadł na tej samej ławce i posadził mnie przed sobą, poczekał, aż wygodnie się ułożę, zwijając ogon w precel – bo byłem wtedy jeszcze niezbyt duży – i zaczął opowiadać.
Jeśli zostawić jakiś kawałek żelaza w wilgotnym miejscu, to on z czasem zacznie… Czekaj, nie, nie tak. Metalowy przedmiot może ulegać korozji. Żelazo jakby się spala, łącząc się z tlenem rozpuszczonym w wodzie. Tak, Tobi, w wodzie jest tlen, którym my oddychamy. Nie, znowu nie tak. Widziałeś kiedyś ognisko? Od niego odlatują iskry i zostaje węgiel. Tak samo rdza pojawia się na gwoździu czy wiadrze. I zostaje na przedmiocie żelaznym, gdy kropla znika – paruje. Rozumiesz? Woda i powietrze mogą zrobić z żelaznego kawałka zardzewiały kawałek żelaza. Jest rudy jak sąsiedzki seter irlandzki. No więc zrozumiałeś?
Hau!
No i dobrze – roześmiał się Witek – idź, biegaj, bawić się.
Te trzy przypadki oczywiście nie były jedynymi niezwykłymi zdarzeniami w moim życiu. Ale to one zaszczepiły we mnie miłość do nauki. Potem zacząłem obserwować Iwana Pietrowicza, kiedy pracował. Czasem tłumaczył mi też parę różnych rzeczy, na przykład czym jest pryzmat, dlaczego liście żółkną albo po co sumowi wąsy. I z tego wszystkiego wyciągnąłem jedną bardzo ważną myśl: nauka nie jest nudna ani trudna, a wręcz przeciwnie – jest wesoła i interesująca!
P.S. Może zupełnie nie uwierzyliście, że cały akademik będzie odpowiadał na pytania małego szczeniaka? O! To był taki akademik, który w laboratorium miał kilka psów różnych ras. Nazywał je nie inaczej, jak „moi współpracownicy naukowi”. Dzięki psom sam zrobił sporo odkryć.
Nazwisko mojego uczonego to Pawłow, Iwan Pietrowicz Pawłow.