Żyli kiedyś… a nie, właściwie nie. Nikt nie żył i nie bywał w tym lesie, który rósł przy rzeczce. Dawno, dawno temu, a może i niedawno, rosły tam tylko chwasty, mech, sosny i świerki. Nie biegały tam wiewiórki po szmaragdowych gałęziach, splatających się pod samym niebem w ogromne i skomplikowane gniazda i pajęczyny, nie węszyły w gęstwinie drapieżne, zadziwiające swoją gracją i pięknem rysie ani potężne łosie o szerokich rogach, nie świergotały ptaki, rozmawiające jeszcze przed świtem i obwieszczające swym krzykiem nadejście nowego świtu.
Cicho i pusto było w lesie. A rzeczka płynęła bez słowa, niosąc jesienią w sobie opadłe liście smutnych wierzb, które zwieszały się nad wodą w oczekiwaniu na wiosnę.
Zimą zaś, pewnie skuta lodem i troskliwie przysypana drugim, a może siódmym śniegiem, bezimienna i samotna rzeczułka nie widziała na sobie niczyich śladów: ani pięknej lisicy, mknącej jak iskierka między gałęziami, ani malutkiego zajączka, ukrywającego się przed bezlitosną leśną rozbójniczką. Tylko ryby pływały w mętnym dnie, tępo wpatrując się w zielonkawobagienne, półprzezroczyste wodorosty.
A pewnego dnia rozległ się tam gwar ludzkich głosów, stukot kopyt po zmarzniętej ziemi, uderzenia siekiery o pień sosny i bulgotanie lodu, przebitego ostrym lodowym młotkiem i zapadającego się pod wodę. Na te strony przybyli ludzie. Było ich niewielu, może dziesięciu, dwunastu. Mieli na sobie ciepłe kożuchy ze zwierząt, nieznanych dotąd temu lasowi, i zaczęli stawiać małe domki na brzegu rzeki. Już pierwszego dnia wycięli dziesięć sosen, a pieńki bardzo wyróżniały się na tle lasu, który piętrzył się za nimi.
Po tym, jak ludzie przybyli, las wypełnił się życiem – osadnicy przynieśli je ze sobą. Zaczęły biegać małe polniki, zajączki, zaczęły latać sikorki, gile i głuszce, po nocach hukały puszczyki z pęczkami piór na uszach, a czasem gdzieś ryknął niespokojny niedźwiedź.
Długo ludzie żyli na tych ziemiach, a osada się rozwijała. Od małych ziemianek, tak ciasnych, że nie można się w nich obrócić, mieszkańcy doszli do dwupiętrowych domów, zbudowanych z jodeł i sosen. Zapach żywicy kręcił w głowie i przenosił w przeszłość, kiedy jeszcze nikt nie bywał w tych rajskich zakątkach. Piece dymiły, przygotowując smaczny chleb z żyta wyrosłego na urodzajnej glebie, zupę kapuśną z warzywami zebranymi jesienią, smażoną rybę i kompot z jagód.
I oto pewnego dnia do wsi przyszedł dziwny człowiek z małą walizeczką. Choć „przyszedł” to zbyt wielkie słowo. Tysiące kilometrów pieszo, jeśli nawet, to z trudem i przez bardzo długi czas. Najpierw człowiek jechał pociągiem i, słuchając rytmicznego stukotu kół, myślał o swojej ważnej misji. Potem przesiadł się na prom i zasnął. A rano musiał dojechać jakimś starym, bardzo starym samochodem do tej właśnie wioski.
Po przybyciu na miejsce wyjął z walizki notes i długopis. Podchodził do każdego z trzydziestu domów we wsi, pukał do drzwi i zadawał to samo pytanie:
Dzień dobry. Przyjechałem z miasta, mam sprawę w tej wsi. Proszę powiedzieć, ile osób mieszka w tym domu? Czym ogrzewacie dom?
I wszyscy odpowiadali. Ktoś – niechętnie i jednym słowem, ktoś zaczynał opowiadać długą historię, ale człowiek grzecznie, lecz stanowczo przerywał i prosił o odpowiedź na konkretne pytanie. Wypytawszy wszystkich, natychmiast wyjechał.
To katastrofa! Dlaczego gaz jest w domach tak małej liczby ludzi? – mówiono na naradzie w sprawie gazyfikacji.
Pewnie przyzwyczaili się palić drewnem. Trzeba by się przestawiać, opanowywać to wszystko… To długie i męczące, a poza tym tam prawie sami starcy. Po co im to?
Ale drewno to w ogóle nie wchodzi w grę. Trzeba przeprowadzić gazyfikację. Przecież nie można tak, ludzie! Żyć trzeba!
Próbowano już ją przeprowadzać – podniósł się z miejsca ten sam człowiek, który przyjeżdżał do wsi. Rzucił szefowi na biurko jakąś teczkę i powiedział. – Wszyscy, którzy za to odpowiadali, w tajemniczy sposób zaginęli w lasach. Mówią, że grasuje tam jakieś licho. Nie żebym wierzył w siły nieczyste, ale fakty mówią same za siebie. Trzeba coś wymyślić, rozumiem. Ale proszę spojrzeć! Zaginęli mniej więcej w tym czasie, gdy układano rury. Od dwóch tygodni ich szukają, a nawet dłużej, i nie mogą znaleźć.
Mężczyzna usiadł na miejscu, a dyrektor generalny się zamyślił. Podrapał się po głowie i w końcu powiedział zamyślonym tonem, jakby jego myśli były daleko stąd:
Cóż… Pomyślimy. Narada zakończona – wziął z biurka teczkę i wymknął się z gabinetu, lekko szurając nogami. Za nim wyszli wszyscy pozostali.
Tydzień później z miasta do tej wsi przyjechała mała brygada robotników. Szybko rozkopali łopatami ziemię, jakby się jej przyglądając, i znowu odjechali. Choć Tiszka albo Grisza, ktoś z nich, widział i słyszał, że robotnicy, oprócz pobierania próbek ziemi, coś jeszcze obliczali i mówili o jakichś rurach.
Ojej, Boże drogi, co się dzieje, co? Jeszcze gorzej będzie – wzdychały babcie i dziadkowie, ale wrócili do swoich zwykłych zajęć: rąbania drewna, wędkowania, polowania i dziergania rękawic z skarpetami.
A dzieci po sto razy dziennie biegały w to miejsce, gdzie robotnicy starannie, lecz niezbyt zręcznie zakopali jakieś metalowe zawijasy. Wszyscy zastanawiali się, co zrobią, ale na wszelki wypadek nikt nie ruszał tej rzeczy. Kto wie, co to jest, sam sobie zaszkodzisz. A nuż coś ważnego.
I rzeczywiście – po kilku dniach pojawiło się jeszcze więcej ludzi, a do tego człowiek z walizeczką znowu przyjechał. Jego oczy płonęły jakimś pomysłem, ale ludzie nie mogli zrozumieć, jakim dokładnie. Po raz drugi chodził od domu do domu i zadawał to samo pytanie:
Proszę powiedzieć, czym ogrzewacie dom?
Drewnem – odpowiadali wszyscy, u kogokolwiek by zapytał.
Rozumiem, zapisuję – mówił mężczyzna, i rzeczywiście w notesie pojawiały się imię i adres.
Czego on chce? – myśleli ludzie, zamykając za nim drzwi.
A on szedł, pogwizdując pod nosem, zupełnie zadowolony. Jego praca tutaj była wykonana i pozostało tylko przekazać wyniki robotnikom, którzy z kolei też zajmowali się swoją sprawą – układali rury. Dużo, bardzo dużo długich rur i rurek, jak naczynia krwionośne, rozciągnęło się po całej osadzie. W końcu rury doprowadzono także pod domy.
I wtedy ludzie jakby oszaleli – zaczęli wynosić piece z domów. Tu już ludzie nie wytrzymali – poszli wyjaśniać sprawę do tego gościa z notesem. A on wszystko wytłumaczył o gazyfikacji, że tak, że gaz doprowadzamy do domów, będzie łatwiej gotować i ogrzewać. Wszyscy podejrzliwie na niego spojrzeli, ale odeszli. Potem się dowiemy, co on tu za samowolę wyprawia.
Mężczyzna zebrał się do domu – mieszkał u pewnego starca, a za opłatę oddawał mu nasiekane drwa. Nagle zerwał się wiatr, tak silny, że człowieka prawie zdmuchnęło trzy metry w bok. Słyszy – ktoś z gęstwiny idzie, a tak, że gałęzie trzeszczą i ptaki spadają z gałęzi. Strach ogarnął chłopa, ale idzie dalej. A tu – patrzcie! – między drzewami błyszczą czyjeś oczy!
Wyszedł wreszcie łomotun. Ogromny, dwumetrowy, ręce jak drzewa, oczy płoną, paszcza taka, że połknie i nie zauważy, cały w mchu i igliwiu, obrośnięty gałęziami, tak że twarzy nie widać.
Co?! Ośmielił się straszyć mieszkańców gazem! – zagrzmiał nieznajomy. – Idź lepiej stąd ze swoją bandą!
K-kim pan jest? – zapytał, jąkając się ze strachu, mężczyzna.
Kim, kim… Pan Nikt! Jestem Leszy.
Więc to przez pana ludzie znikają? – powiedział już stanowcziej człowiek.
Tak! Nie waż się najeżdżać na moje terytoria! To moja ziemia i mój las! A kto będzie rąbał drewno w lesie, jak wprowadzicie wasz gaz? Nikt! Wracaj więc do swojego miasteczka! A jak nie, to pójdziesz ze mną do lasu, zostanie nóżka pod krzaczkiem, rączka pod jodełką, a twoją przeklętą główkę wilk zaciągnie – warknął Leszy i zarechotał, a z najbliższej sosny opadło całe igliwie.
Człowiek cofnął się. Wyglądał jak mrówka przy ogromnym i straszliwym Leszym, który był już gotów chwycić go swoimi długimi łapskami i zaciągnąć w głuchą i gęstą tajgę.
Leszy umilkł i uderzył nogą-kłodą o ziemię. Natychmiast wyrosło z niej całe zielsko i zaczęło oplatać nogi mężczyzny. Oto trawy pną się coraz wyżej, oto już i pasa za nimi nie widać…
Leszy! Przestań natychmiast! – rozległ się za nimi czyjś nieprzyjemny głosik, zapachniało tiną i zgniłą rybą.
Kikimora! Niech cię, stara wiedźmo… Czego chcesz? Na nasz las zamierza się, a do tego nie wolno tak, naprawdę! Niech więc zginie na tej ziemi, po którą przyszedł!
Tak-to-to, ale posłuchaj mnie… i przestań go wreszcie dusić! Niewinny jest, sam niczego nie buduje – w tej swojej norze siedzi, wysiaduje spodnie i pije herbatę.
Trawa wrosła z powrotem w ziemię, a Leszy odwrócił się do bagiennej babki. Tu już i mężczyzna mógł jej się dobrze przyjrzeć. Ciemne, niemyte, zdaje się od wieków włosy, związane brudną brązowo-bordową wstążką, rosły w kępkach. Zielonkawa sukienka wisiała w strzępach, a z dziur wyglądała ciemna, szorstka skóra.
Haczykowaty palec wskazywał prosto na biednego gościa tej pechowej wioski. Zgarbiony grzbiet sprawiał, że bagienna mieszkanka przypominała krewetkę, a szare, wodniste oczy uważnie obserwowały obu: człowieka i zwierzchnika leśnej siedziby.
On jest niewinny – powtórzyła jeszcze raz Kikimora. Leszy przewrócił oczami i, ziewając, zapytał:
Czego trzeba? Po co przyszłaś?
Nie porywaj już ludzi. I tego puść. Dobro czynią.
Gdzież tu dobro?! – znów się zirytował Leszy. – Gdzie to kiedykolwiek widziano?! I gdzie to słychać?! Tak sobie, bez powodu…
Wysłuchaj mnie wreszcie, stary pniaku! – wzburzyła się Kikimora, a Leszy odsunął się nieco i, wyrwawszy z korzeniami, rzucił w nią młodą jodełkę. Bagienna uchyliła się przed tak podstępnym i gwałtownym atakiem, ale mówiła dalej:
Poczekaj no, nie masz przecież stu lat, ani dwustu! Serce ci wysiądzie, co wtedy zrobisz? Żab już nie mam, wszystkie wyżarłeś, łajdaku! Oj, trafiłbyś mi jeszcze w ręce, ja bym ci… – i Kikimora pogroziła Leszemu pięścią. Ten umilkł i westchnął.
Mów – wyczarował z ziemi pieniek i usiadł na nim, jak Myśliciel Rodina.
Oni niosą dobro. Ludziom będzie łatwiej gotować i ogrzewać się zimowymi nocami. A co do ciebie i twojej samotności…
Wpiszemy cię do projektu „Bajkowy Pierścień Rosji”! – nagle wykrzyknął mężczyzna i zaśmiał się jak szaleniec.
Ot, wariat! – odezwał się Leszy.
Nie trzeba było go straszyć, przeklęty głupcze!
No, no! Mów, ale nie zmyślaj.
A mężczyzna mówił dalej:
Więc tak. Mamy taką imprezę, kiedy ludzie jeżdżą po kraju i dzielą się bajkami i różnymi takimi dobrami. I o tobie dowie się bardzo wielu ludzi. I będą przynosić upominki, co? Fajnie będzie, prawda?
Dobrze… – przeciągnął Leszy. – Bo samotnie mi będzie, ze zwierzętami i ptactwem. Chcę towarzystwa. To-wa-rzy-stwa! A z nieczystymi – jakie tu towarzystwo, sama walka. To czorty w omszałym stawie tak się rozszaleją, że ledwo je uspokoisz, to aspidy kałuża przyfruną, a ty za nimi biegaj jak jakiś ciamajda i pal lucerną, a czasem to już… o-oj… koszmar! Maara wróci z bezkresnych stepów – po zawodach! Cała nieczysta siła wodna, leśna i bagienna zbierze się, żeby ją przegonić!
Słuchajcie – nagle powiedział człowiek – a może wszystkich ich zapiszemy! Ileż będzie tych bajek, co?!
A co z gazem?
Doprowadzimy, na pewno doprowadzimy! Ludzie będą smażyć rybę, piec blinki i chleb, grać na zurnie i na dudach i opowiadać dzieciom bajki.
Ojej, jak dobrze! – zachichotała Kikimora. – Bo od tego gazu w bagnie to już sił nie ma, żeby oddychać.
Proszę poczekać, pani Kikimoro. Czy u was w bagnie też jest ten gaz?
Jest, a wam co do tego?
Nam od miasta daleko prowadzić rury. A tu, widzi pani, całkiem blisko – rzut beretem!
A-a-a – chórem przeciągnęły to licho.
Puścili więc tego chłopa, a on poszedł w swoją stronę, spisać tę bajkę i napisać raport dla przełożonych.
Gdy znów przyjechał, przyjęto go we wsi jak swojego, i został tam na stałe, z nową kuchenką gazową i grzejnikiem. A do miasta jeździł wiele razy – opowiadał nam te bajki, a ja i wam opowiedziałam.
Jak to się mówi, oto i koniec bajki, a kto słuchał, niech pojedzie i sam pozna tego Leszego. Wiele ciekawego opowie o dobrej, bogatej w legendy i podania ziemi.